Wartości
Values
Na jakich wartościach opiera się polska wspólnota? Konstytucja wymienia godność człowieka, wolność, równość i dobro wspólne. Historia dodała do nich solidarność, tolerancję i pamięć.
What values does the Polish community rest on? The Constitution names human dignity, freedom, equality and the common good. History has added solidarity, tolerance and memory.
Na skróty At a glance
Źródło wszystkich praw (art. 30). Dignity: the source of all rights.
„Za wolność naszą i waszą”. "For our freedom and yours".
Wspólnota i pomoc innym. Community and helping others.
Szacunek dla historii i jej ofiar. Respect for history and its victims.
Część 1 · Najważniejsze Values in the Constitution
Najważniejsze
Preambuła The preamble
Konstytucja z 1997 roku zaczyna się od słów „my, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej”. Preambuła mówi o obywatelach wierzących w Boga i o tych, którzy nie podzielają tej wiary, a uniwersalne wartości – prawdę, sprawiedliwość, dobro i piękno – wywodzą z innych źródeł. Wszyscy są równi w prawach i obowiązkach wobec dobra wspólnego – Polski.
The 1997 Constitution opens with the words "we, the Polish Nation – all citizens of the Republic". The preamble speaks of citizens who believe in God and of those who do not share this faith but derive the universal values – truth, justice, goodness and beauty – from other sources. All are equal in rights and duties towards the common good, Poland.
Wartości w artykułach Values in the articles
| Artykuł | Wartość | English |
|---|---|---|
| art. 1 | Rzeczpospolita jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli | the Republic is the common good of all citizens |
| art. 2 | demokratyczne państwo prawne, sprawiedliwość społeczna | democratic state under the rule of law; social justice |
| art. 30 | godność człowieka – przyrodzona i niezbywalna | human dignity, inherent and inalienable |
| art. 32–33 | równość wobec prawa; równe prawa kobiet i mężczyzn; zakaz dyskryminacji | equality before the law; equal rights for women and men |
| art. 53–54 | wolność sumienia i religii, wolność słowa | freedom of conscience, religion and speech |
| art. 18 | ochrona małżeństwa (związku kobiety i mężczyzny), rodziny i rodzicielstwa | protection of marriage, family and parenthood |
| art. 5 | niepodległość, dziedzictwo narodowe, ochrona środowiska | independence, national heritage, the environment |
The articles themselves are covered in Konstytucja and Prawa i obowiązki.
Sprawdź się · Część 1
Co według Konstytucji jest źródłem wolności i praw człowieka?
Art. 30.
Jak art. 1 Konstytucji nazywa Rzeczpospolitą?
„Dobro wspólne”.
Czy preambuła mówi tylko o osobach wierzących?
„Zarówno wierzący w Boga… jak i nie podzielający tej wiary”.
Jaką zasadę wyraża art. 2?
Plus sprawiedliwość społeczna.
Kto ma równe prawa według art. 33?
W życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym.
Część 2 · Szczegóły Values from history
Szczegóły
Wolność Freedom
Po 123 latach zaborów i 45 latach PRL wolność i niepodległość są dla Polaków szczególnie ważne. Hasło „Za wolność naszą i waszą” pochodzi z czasów powstania listopadowego (1831). Wyraża ideę, że Polacy walczą nie tylko o swoją wolność, ale też o wolność innych narodów.
After 123 years of partition and 45 years of communist rule, freedom and independence matter especially to Poles. The slogan "For our freedom and yours" dates from the November Uprising (1831). It expresses the idea that Poles fight not only for their own freedom but also for that of other nations.
Tolerancja Tolerance
W 1573 roku szlachta uchwaliła konfederację warszawską, która gwarantowała pokój między wyznaniami. W czasach, gdy w Europie trwały wojny religijne, Rzeczpospolitą nazywano „państwem bez stosów”. Przez wieki żyli tu razem katolicy, prawosławni, protestanci, Żydzi, muzułmańscy Tatarzy i Ormianie.
In 1573 the nobility adopted the Warsaw Confederation, which guaranteed peace between faiths. While Europe was torn by religious wars, the Commonwealth was called "a state without stakes" (no burning of heretics). For centuries Catholics, Orthodox Christians, Protestants, Jews, Muslim Tatars and Armenians lived here together.
Solidarność Solidarity
W 1980 roku powstał związek zawodowy „Solidarność” – ruch, do którego należało około 10 milionów ludzi. Słowo solidarność znaczy, że ludzie pomagają sobie nawzajem i działają razem dla dobra wspólnego. Ta wartość wraca w trudnych chwilach, np. podczas powodzi czy w 2022 roku, gdy Polacy przyjęli w domach uchodźców z Ukrainy.
In 1980 the "Solidarity" trade union was founded, a movement of about 10 million people. The word solidarity means that people help one another and act together for the common good. This value returns in hard times, e.g. during floods, or in 2022, when Poles took refugees from Ukraine into their homes.
Pamięć Memory
Polacy przywiązują dużą wagę do pamięci historycznej. 1 sierpnia o 17:00 („Godzina W”) w Warszawie wyją syreny, a ludzie zatrzymują się na minutę, by uczcić powstańców warszawskich. 1 listopada rodziny odwiedzają groby bliskich. Ważna jest też pamięć o Sprawiedliwych wśród Narodów Świata – Polacy są największą grupą wśród osób, które ratowały Żydów i zostały tak uhonorowane.
Poles attach great weight to historical memory. On 1 August at 5 p.m. ("W-Hour") sirens sound in Warsaw and people stand still for a minute to honour the Warsaw insurgents. On 1 November families visit their relatives' graves. The memory of the Righteous Among the Nations also matters: Poles are the largest group among those honoured for saving Jews.
Sprawdź się · Część 2
Co gwarantowała konfederacja warszawska z 1573 roku?
„Państwo bez stosów”.
Z jakim powstaniem wiąże się hasło „Za wolność naszą i waszą”?
1831.
Ile osób należało do „Solidarności”?
Ok. jednej trzeciej dorosłych Polaków.
Co dzieje się w Warszawie 1 sierpnia o 17:00?
„Godzina W” – początek Powstania Warszawskiego.
Kim są „Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”?
Tytuł przyznaje Instytut Yad Vashem.
Część 3 · Pogłębienie Everyday life & debates
Pogłębienie
Rodzina i wiara Family and faith
Rodzina ma w Polsce bardzo wysoką pozycję: święta, imieniny i niedzielne obiady to czas dla bliskich. Większość Polaków deklaruje się jako katolicy (w spisie z 2021 roku około 71%), ale coraz więcej osób, zwłaszcza młodych, nie praktykuje religii. Państwo jest bezstronne wobec przekonań religijnych (art. 25), a stosunki z Kościołem katolickim reguluje konkordat.
Family holds a very high place in Poland: holidays, name days and Sunday dinners are time for loved ones. Most Poles declare themselves Catholic (about 71% in the 2021 census), but more and more people, especially the young, do not practise. The state is impartial towards religious beliefs (Art. 25), and its relations with the Catholic Church are governed by a concordat.
Obywatel i dobro wspólne The citizen and the common good
Konstytucja wymaga od obywatela wierności Rzeczypospolitej i troski o dobro wspólne (art. 82). W praktyce oznacza to m.in. przestrzeganie prawa, płacenie podatków, udział w wyborach, dbanie o środowisko i pomoc innym, np. przez wolontariat. Przykładem jest Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy – co roku w styczniu tysiące wolontariuszy zbierają pieniądze na sprzęt dla szpitali.
The Constitution asks citizens for loyalty to the Republic and concern for the common good (Art. 82). In practice this means, among other things, obeying the law, paying taxes, voting, caring for the environment and helping others, for example by volunteering. One example is the Great Orchestra of Christmas Charity: every January thousands of volunteers collect money for hospital equipment.
Wartości europejskie European values
Od 2004 roku Polska należy do Unii Europejskiej. Traktat o Unii Europejskiej (art. 2) wymienia wspólne wartości: godność człowieka, wolność, demokrację, równość, państwo prawne i prawa człowieka, w tym prawa mniejszości. Są one bliskie wartościom z polskiej Konstytucji.
Poland has belonged to the European Union since 2004. The Treaty on European Union (Art. 2) lists shared values: human dignity, freedom, democracy, equality, the rule of law and human rights, including the rights of minorities. They are close to the values in the Polish Constitution.
Wartości na co dzień Values in everyday life
| Zwyczaj | English |
|---|---|
| „Gość w dom, Bóg w dom” – gościnność | "A guest in the house is God in the house": hospitality |
| zwracanie się per Pan / Pani do obcych i starszych | formal address shows respect |
| ustępowanie miejsca starszym w tramwaju | giving up your seat to older people |
| kwiaty w nieparzystej liczbie (parzysta – na pogrzeb) | odd numbers of flowers; even numbers are for funerals |
| zdejmowanie butów w domu | taking shoes off at home |
| życzenia z okazji imienin i świąt | name-day and holiday wishes |
Sprawdź się · Część 3
Jaki obowiązek obywatela wymienia art. 82?
„Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne”.
Jaki stosunek ma państwo do przekonań religijnych według art. 25?
Kościoły i związki wyznaniowe są równouprawnione.
Co robi Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy?
Finał co roku w styczniu.
Od kiedy Polska należy do Unii Europejskiej?
1 maja 2004. W 1999 Polska weszła do NATO.
Co znaczy przysłowie „Gość w dom, Bóg w dom”?
Gościnność.
Kluczowe daty Key dates
- 1573konfederacja warszawska – tolerancja religijnaWarsaw Confederation: religious tolerance
- 1791Konstytucja 3 majaConstitution of 3 May
- 1831„Za wolność naszą i waszą”"For our freedom and yours"
- 1980„Solidarność”the Solidarity movement
- 1997obecna Konstytucjathe current Constitution
- 2004wejście do Unii Europejskiejjoining the EU
- 2022pomoc dla uchodźców z Ukrainyhelping refugees from Ukraine
Słownictwo Key vocabulary
| Polski | English |
|---|---|
| wartość · wartości | value · values |
| godność | dignity |
| wolność · niepodległość | freedom · independence |
| równość · sprawiedliwość | equality · justice |
| dobro wspólne | the common good |
| tolerancja · wyznanie | tolerance · religious denomination |
| wiara · sumienie · światopogląd | faith · conscience · worldview |
| solidarność · wolontariat | solidarity · volunteering |
| pamięć · dziedzictwo | memory · heritage |
| gościnność · szacunek | hospitality · respect |
Fiszki Flashcards
Test egzaminacyjny Exam-style test
Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.
Test · Wartości
1. Która wartość jest według Konstytucji „przyrodzona i niezbywalna”?
Art. 30.
2. Kto według art. 32 jest równy wobec prawa?
„Wszyscy są wobec prawa równi”.
3. Jakie wolności gwarantują art. 53 i 54?
Podstawa demokracji.
4. Dlaczego Rzeczpospolitą nazywano „państwem bez stosów”?
Konfederacja warszawska, 1573.
5. Co oznacza wartość „solidarność”?
Także nazwa ruchu z 1980 roku.
6. Co Konstytucja mówi o małżeństwie (art. 18)?
Razem z rodziną, macierzyństwem i rodzicielstwem.
7. Jakie partie zakazuje art. 13 Konstytucji?
Lekcja z historii XX wieku.
8. Co robią Polacy 1 listopada?
Wszystkich Świętych. Niepodległość – 11 listopada.
Ściąga Cheat sheet
Wartości
Konstytucja
- Preambuła: wierzący i niewierzący – równi
- art. 1 dobro wspólne · art. 2 państwo prawne
- art. 30 godność · art. 32–33 równość
- art. 53–54 wolność religii i słowa
- art. 18 małżeństwo, rodzina · art. 25 bezstronność
- art. 13 zakaz partii totalitarnych · art. 82 wierność
Z historii
- Tolerancja: konfederacja warszawska 1573
- Wolność: „Za wolność naszą i waszą” 1831
- Solidarność: 1980, ~10 mln ludzi; 2022 – Ukraina
- Pamięć: Godzina W (1.08, 17:00), 1 listopada, Sprawiedliwi
Na co dzień
- Rodzina, imieniny, niedzielny obiad
- ~71% katolików (2021), państwo bezstronne, konkordat
- „Gość w dom, Bóg w dom” · Pan/Pani
- WOŚP · wolontariat
- UE od 2004: art. 2 TUE