01 · Ustrój państwa · lekcja 1 z 7

Konstytucja RP

The Constitution of the Republic of Poland

Konstytucja to najważniejszy akt prawny w Polsce. Obecna konstytucja pochodzi z 1997 roku. Określa, jak działa państwo, kto sprawuje władzę i jakie prawa i obowiązki mają obywatele.

The Constitution is the most important legal act in Poland. The current one dates from 1997. It sets out how the state works, who holds power, and what rights and duties citizens have.

Na skróty At a glance

12 kwietnia 1997

Zgromadzenie Narodowe uchwala konstytucję. The National Assembly adopts it.

217 października 1997

Konstytucja wchodzi w życie. It enters into force.

313 rozdziałów, 243 artykuły

Preambuła + 13 rozdziałów. A preamble and 13 chapters.

4Najwyższe prawo

Art. 8: Konstytucja jest najwyższym prawem RP. It stands above every other law.

Część 1 · Najważniejsze Must-know facts

Najważniejsze

Czym jest konstytucja? What is a constitution?

Konstytucja to ustawa zasadnicza, czyli podstawowe prawo państwa. Wszystkie inne przepisy, na przykład ustawy i rozporządzenia, muszą być z nią zgodne.

The constitution is the "fundamental law" (ustawa zasadnicza), the basic law of the state. All other rules, such as statutes and regulations, must be consistent with it.

Pełna nazwa brzmi: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Zawiera preambułę (wstęp), 13 rozdziałów i 243 artykuły.

Its full name is "the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997". It contains a preamble (introduction), 13 chapters and 243 articles.

Jak powstała? How it came about

  1. 2.04.1997Zgromadzenie Narodowe (Sejm i Senat razem) uchwala konstytucję.The National Assembly (Sejm and Senate sitting together) adopts the constitution.
  2. 25.05.1997Obywatele przyjmują ją w referendum konstytucyjnym.Citizens approve it in a constitutional referendum.
  3. 16.07.1997Prezydent Aleksander Kwaśniewski podpisuje konstytucję.President Aleksander Kwaśniewski signs it.
  4. 17.10.1997Konstytucja wchodzi w życie.It enters into force.

Pierwsze artykuły The opening articles

ArtykułTreść (fragment)Meaning
Art. 1Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.Poland is the common good of all its citizens.
Art. 2Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym.Poland is a democratic state ruled by law.
Art. 4Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.Supreme power belongs to the Nation (the people).
Art. 8Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.The Constitution is the supreme law.
Art. 27W Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski.Polish is the official language.
Art. 29Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa.Warsaw is the capital.
Język · Language note Rzeczpospolita declines in a special way: both parts change. Rzeczpospolita (M.) → Rzeczypospolitej (D., C., Ms.) → Rzeczpospolitą (B., N.). In the instrumental you will also see the older Rzecząpospolitą, e.g. przed Rzecząpospolitą. The abbreviation RP is read er-pe.

Sprawdź się · Część 1

Z którego roku pochodzi obecna Konstytucja RP?

Uchwalona 2 kwietnia 1997, w życiu od 17 października 1997.

Kto uchwalił konstytucję w 1997 roku?

Zgromadzenie Narodowe = Sejm i Senat obradujące razem.

Do kogo należy władza zwierzchnia w Polsce (art. 4)?

„Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.”

Ile rozdziałów ma Konstytucja RP?

13 rozdziałów; 243 to liczba artykułów.

Jak obywatele zatwierdzili konstytucję?

Referendum konstytucyjne odbyło się 25 maja 1997 roku.

Część 2 · Szczegóły Principles & chapters

Szczegóły

Preambuła The preamble

Preambuła zaczyna się od słów: „My, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej”. Mówi, że konstytucję tworzą razem ludzie wierzący w Boga i ludzie, którzy nie podzielają tej wiary. Odwołuje się do chrześcijańskiego dziedzictwa Narodu i do ogólnoludzkich wartości, a także do tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej.

The preamble opens "We, the Polish Nation – all citizens of the Republic". It says the constitution is made jointly by those who believe in God and those who do not share that faith. It refers to the nation's Christian heritage and to universal human values, and to the traditions of the First and Second Republics.

Podstawowe zasady ustroju The core principles

Rozdział I opisuje zasady, na których opiera się państwo. Warto znać je razem z numerami artykułów.

Chapter I sets out the principles the state rests on. It is worth knowing them with their article numbers.

ZasadaArt.Co to znaczy
zasada suwerenności Narodu4Power comes from the people, who rule through representatives or directly (referendum).
zasada demokratycznego państwa prawnego2The state acts according to law and protects citizens' rights; it also aims at social justice.
zasada państwa jednolitego3Poland is a unitary state, not a federation: regions have no separate statehood.
zasada legalizmu7Public authorities act on the basis of and within the limits of the law.
zasada podziału i równowagi władz10Three powers that check each other: legislative, executive, judicial.
zasada pluralizmu politycznego11Freedom to found political parties. Art. 13 bans parties based on nazism, fascism or communism.
zasada decentralizacji i samorządności15–16Power is shared with local government (gmina, powiat, województwo).
społeczna gospodarka rynkowa20A market economy based on economic freedom, private property, solidarity and dialogue.
zasada przyrodzonej godności człowieka30Human dignity is inherent and inviolable; it is the source of all rights and freedoms.

Trójpodział władzy Separation of powers (art. 10)

Władza ustawodawcza
Legislative: makes laws
Sejm i Senat
Władza wykonawcza
Executive: governs, carries out laws
Prezydent RP i Rada Ministrów
Władza sądownicza
Judicial: settles disputes, judges
sądy i trybunały

Symbole i stolica w konstytucji Symbols and capital

Art. 28 mówi, że godłem Polski jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu, barwami są kolory biały i czerwony, a hymnem jest Mazurek Dąbrowskiego. Art. 29 wskazuje stolicę: Warszawę.

Article 28 says the national emblem is a white crowned eagle on a red field, the national colours are white and red, and the anthem is "Mazurek Dąbrowskiego" (Dąbrowski's Mazurka). Article 29 names the capital: Warsaw.

13 rozdziałów The 13 chapters

NrTytuł rozdziałuEnglish
IRzeczpospolitaThe Republic (principles)
IIWolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatelaFreedoms, rights and duties
IIIŹródła prawaSources of law
IVSejm i SenatThe Sejm and the Senate
VPrezydent Rzeczypospolitej PolskiejThe President
VIRada Ministrów i administracja rządowaThe Council of Ministers and government administration
VIISamorząd terytorialnyLocal government
VIIISądy i TrybunałyCourts and Tribunals
IXOrgany kontroli państwowej i ochrony prawaState audit and protection of rights (NIK, Ombudsman, KRRiT)
XFinanse publicznePublic finances (budget, NBP)
XIStany nadzwyczajneStates of emergency
XIIZmiana KonstytucjiAmending the Constitution
XIIIPrzepisy przejściowe i końcoweTransitional and final provisions

Źródła prawa Sources of law (art. 87)

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Na swoim terenie obowiązują też akty prawa miejscowego, np. uchwały rady gminy.

The sources of universally binding law are: the Constitution, statutes, ratified international agreements and regulations. Local law (e.g. resolutions of a municipal council) also applies in its own area.

Sprawdź się · Część 2

Który artykuł mówi o trójpodziale władzy?

Art. 10: podział i równowaga władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej.

Kto sprawuje władzę wykonawczą?

Władza wykonawcza = Prezydent RP i Rada Ministrów.

Co oznacza, że Polska jest „państwem jednolitym”?

Art. 3: województwa nie są odrębnymi państwami, jak np. landy w Niemczech.

Jakie partie są zakazane (art. 13)?

Zakaz dotyczy partii, które odwołują się do totalitarnych metod i praktyk.

Co jest hymnem Polski według konstytucji?

Art. 28 ust. 3. Rota i Bogurodzica to ważne pieśni, ale nie hymn.

Który z tych aktów NIE jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa z art. 87?

Art. 87: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia.

Część 3 · Pogłębienie History & how it works in practice

Pogłębienie

Polskie konstytucje w historii Earlier Polish constitutions

  1. 1791Konstytucja 3 maja: pierwsza nowoczesna konstytucja w Europie i druga na świecie (po amerykańskiej z 1787 r.).The Constitution of 3 May: the first modern constitution in Europe and the second in the world, after the American one of 1787.
  2. 1921Konstytucja marcowa: ustawa zasadnicza odrodzonej II Rzeczypospolitej, z silnym parlamentem.The March Constitution of the reborn Second Republic, with a strong parliament.
  3. 1935Konstytucja kwietniowa: wzmocniła władzę prezydenta.The April Constitution strengthened the president's power.
  4. 1952Konstytucja PRL (lipcowa): wzorowana na konstytucji ZSRR; nazwa państwa: Polska Rzeczpospolita Ludowa.The constitution of communist Poland, modelled on the Soviet one; the state was called the Polish People's Republic.
  5. 1989Nowela grudniowa: przywraca nazwę Rzeczpospolita Polska i koronę orłu.The December 1989 amendment restored the name "Republic of Poland" and the eagle's crown.
  6. 1992Mała Konstytucja: tymczasowo uregulowała relacje między Sejmem, Senatem, prezydentem i rządem.The "Small Constitution" provisionally regulated relations between parliament, president and government.
  7. 1997Obecna konstytucja.The current constitution.
Święto · A holiday 3 maja is a public holiday, Święto Narodowe Trzeciego Maja, in memory of the 1791 constitution. Poles say Konstytucja 3 maja (read: trzeciego maja). The 1997 constitution has no holiday of its own.

Jak zmienić konstytucję? Amending the Constitution (art. 235)

Projekt zmiany może złożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów (czyli 92 posłów), Senat albo Prezydent. Sejm musi uchwalić zmianę większością co najmniej 2/3 głosów, a Senat bezwzględną większością głosów. Jeśli zmiana dotyczy rozdziałów I, II lub XII, można zażądać referendum.

An amendment can be proposed by at least one fifth of the statutory number of deputies (92), the Senate or the President. The Sejm must pass it by at least a two-thirds majority, and the Senate by an absolute majority. If it concerns chapters I, II or XII, a referendum can be demanded.

Konstytucję z 1997 roku zmieniono do tej pory tylko dwa razy: w 2006 r. (ekstradycja obywateli polskich, art. 55) i w 2009 r. (osoby skazane prawomocnie za przestępstwo umyślne nie mogą być posłami ani senatorami, art. 99).

The 1997 constitution has been amended only twice so far: in 2006 (extradition of Polish citizens, art. 55) and in 2009 (people with a final conviction for an intentional crime cannot be deputies or senators, art. 99).

Kto pilnuje konstytucji? Who guards the constitution?

Trybunał Konstytucyjny sprawdza, czy ustawy są zgodne z konstytucją. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży wolności i praw. Każdy, czyje konstytucyjne prawa zostały naruszone, może po wyczerpaniu drogi sądowej złożyć skargę konstytucyjną (art. 79). Prezydent czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji (art. 126).

The Constitutional Tribunal checks whether statutes comply with the constitution. The Ombudsman (Commissioner for Human Rights) guards freedoms and rights. Anyone whose constitutional rights have been violated can, after exhausting the court route, file a constitutional complaint (art. 79). The President ensures observance of the Constitution (art. 126).

W praktyce · In practice Since 2015 the Constitutional Tribunal and the judicial system have been at the centre of a long political and legal dispute in Poland (about how judges are appointed and the independence of courts). You don't need to take a side for an exam, but you should know the institutions and what the constitution says about them. More in Sądy i trybunały.

Prawa i obowiązki: zapowiedź Rights and duties: a preview

Rozdział II wymienia m.in. równość wobec prawa (art. 32), równe prawa kobiet i mężczyzn (art. 33), wolność sumienia i religii (art. 53), wolność słowa (art. 54) oraz prawo wyborcze od 18. roku życia (art. 62). Obowiązki obywatela to m.in. wierność Rzeczypospolitej i troska o dobro wspólne (art. 82), przestrzeganie prawa (art. 83), płacenie podatków (art. 84) i obrona Ojczyzny (art. 85).

Chapter II lists, among others, equality before the law, equal rights of women and men, freedom of conscience and religion, freedom of expression, and the right to vote from age 18. Duties include loyalty to the Republic and concern for the common good, obeying the law, paying taxes and defending the homeland. Details in Prawa, obowiązki i wybory.

Sprawdź się · Część 3

Która polska konstytucja była pierwsza w Europie?

1791 – pierwsza w Europie, druga na świecie po konstytucji USA (1787).

Jaką większością Sejm uchwala zmianę konstytucji?

Art. 235: 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Który organ bada zgodność ustaw z konstytucją?

Trybunał Konstytucyjny (art. 188).

Jak nazywało się państwo polskie według konstytucji z 1952 roku?

PRL – do nowelizacji z grudnia 1989 roku.

Co jest konstytucyjnym obowiązkiem obywatela (art. 82)?

Udział w wyborach to prawo, nie obowiązek.

Kluczowe daty Key dates

DataWydarzenieEvent
3.05.1791Konstytucja 3 majaConstitution of 3 May
17.03.1921Konstytucja marcowaMarch Constitution
23.04.1935Konstytucja kwietniowaApril Constitution
22.07.1952Konstytucja PRLConstitution of the People's Republic
29.12.1989powrót nazwy Rzeczpospolita Polskaname "Republic of Poland" restored
2.04.1997uchwalenie obecnej konstytucjicurrent constitution adopted
25.05.1997referendum konstytucyjneconstitutional referendum
17.10.1997wejście w życieentry into force

Słownictwo Key vocabulary

PolskiEnglish
ustawa zasadniczafundamental law (= constitution)
ustawastatute, act of parliament
rozporządzenieregulation (issued by the government or a minister)
artykuł, ustęp (art., ust.)article, paragraph
rozdziałchapter
uchwalić konstytucjęto adopt a constitution
wejść w życieto enter into force
władza ustawodawcza / wykonawcza / sądowniczalegislative / executive / judicial power
Zgromadzenie NarodoweNational Assembly (Sejm + Senate together)
państwo prawnestate ruled by law
suwerennośćsovereignty
obywatel, obywatelkacitizen (m., f.)
dobro wspólnethe common good
godność człowiekahuman dignity
skarga konstytucyjnaconstitutional complaint

Fiszki Flashcards

Data uchwalenia obecnej konstytucji?adopted when?
2 kwietnia 1997
Kiedy konstytucja weszła w życie?in force from?
17 października 1997
Ile artykułów ma konstytucja?how many articles?
243 artykuły
Najwyższe prawo w Polsce?supreme law?
Konstytucja
Władza ustawodawczalegislative power
Sejm i Senat
Władza wykonawczaexecutive power
Prezydent i Rada Ministrów
Władza sądowniczajudicial power
sądy i trybunały
Do kogo należy władza zwierzchnia?supreme power belongs to…
do Narodu
Język urzędowy (art. 27)official language
język polski
Pierwsza konstytucja w Europiefirst in Europe
Konstytucja 3 maja 1791
Zmiana konstytucji w Sejmiemajority needed
co najmniej dwie trzecie głosów
Kto bada zgodność ustaw z konstytucją?who checks laws?
Trybunał Konstytucyjny

Test egzaminacyjny Exam-style test

Pytania w stylu egzaminu, wszystko po polsku. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.

Test · Konstytucja RP

1. Jaką nazwę nosi Konstytucja RP jako akt prawny?

Konstytucja = ustawa zasadnicza.

2. Kiedy odbyło się referendum konstytucyjne?

25 maja 1997.

3. Który prezydent podpisał konstytucję w 1997 roku?

Aleksander Kwaśniewski, 16 lipca 1997.

4. Według art. 1 Rzeczpospolita Polska jest…

Art. 1.

5. Jak Naród sprawuje władzę (art. 4)?

Przedstawiciele (posłowie, senatorowie) albo bezpośrednio (np. referendum).

6. Jak opisuje godło Polski art. 28?

Orzeł w koronie – koronę przywrócono w 1989 r.

7. Jaka zasada opisuje model gospodarki w Polsce (art. 20)?

Art. 20: wolność działalności gospodarczej, własność prywatna, solidarność, dialog i współpraca partnerów społecznych.

8. Kto NIE może złożyć projektu zmiany konstytucji?

Art. 235 ust. 1: posłowie (1/5), Senat, Prezydent.

9. Co jest źródłem wolności i praw człowieka według art. 30?

Godność jest nienaruszalna; jej poszanowanie i ochrona to obowiązek władz.

10. Od ilu lat obywatel ma prawo głosować?

Art. 62: najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.

Ściąga Cheat sheet

Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r.

Daty

  • uchwalona: 2.04.1997 (Zgromadzenie Narodowe)
  • referendum: 25.05.1997
  • podpis prezydenta: 16.07.1997 (Kwaśniewski)
  • w życiu od: 17.10.1997
  • preambuła + 13 rozdziałów, 243 artykuły
  • zmiany: 2006, 2009

Zasady

  • art. 1 dobro wspólne · art. 2 państwo prawne
  • art. 3 państwo jednolite · art. 4 władza Narodu
  • art. 7 legalizm · art. 8 najwyższe prawo
  • art. 10 trójpodział władzy
  • art. 11 i 13 partie · art. 20 społeczna gospodarka rynkowa
  • art. 27 język polski · art. 28 symbole · art. 29 Warszawa
  • art. 30 godność człowieka

Władze (art. 10)

  • ustawodawcza: Sejm i Senat
  • wykonawcza: Prezydent i Rada Ministrów
  • sądownicza: sądy i trybunały

Zmiana (art. 235)

  • projekt: 1/5 posłów, Senat, Prezydent
  • Sejm 2/3 głosów · Senat bezwzględna większość