Konstytucja RP
The Constitution of the Republic of Poland
Konstytucja to najważniejszy akt prawny w Polsce. Obecna konstytucja pochodzi z 1997 roku. Określa, jak działa państwo, kto sprawuje władzę i jakie prawa i obowiązki mają obywatele.
The Constitution is the most important legal act in Poland. The current one dates from 1997. It sets out how the state works, who holds power, and what rights and duties citizens have.
Na skróty At a glance
Zgromadzenie Narodowe uchwala konstytucję. The National Assembly adopts it.
Konstytucja wchodzi w życie. It enters into force.
Preambuła + 13 rozdziałów. A preamble and 13 chapters.
Art. 8: Konstytucja jest najwyższym prawem RP. It stands above every other law.
Część 1 · Najważniejsze Must-know facts
Najważniejsze
Czym jest konstytucja? What is a constitution?
Konstytucja to ustawa zasadnicza, czyli podstawowe prawo państwa. Wszystkie inne przepisy, na przykład ustawy i rozporządzenia, muszą być z nią zgodne.
The constitution is the "fundamental law" (ustawa zasadnicza), the basic law of the state. All other rules, such as statutes and regulations, must be consistent with it.
Pełna nazwa brzmi: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Zawiera preambułę (wstęp), 13 rozdziałów i 243 artykuły.
Its full name is "the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997". It contains a preamble (introduction), 13 chapters and 243 articles.
Jak powstała? How it came about
- 2.04.1997Zgromadzenie Narodowe (Sejm i Senat razem) uchwala konstytucję.The National Assembly (Sejm and Senate sitting together) adopts the constitution.
- 25.05.1997Obywatele przyjmują ją w referendum konstytucyjnym.Citizens approve it in a constitutional referendum.
- 16.07.1997Prezydent Aleksander Kwaśniewski podpisuje konstytucję.President Aleksander Kwaśniewski signs it.
- 17.10.1997Konstytucja wchodzi w życie.It enters into force.
Pierwsze artykuły The opening articles
| Artykuł | Treść (fragment) | Meaning |
|---|---|---|
| Art. 1 | Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli. | Poland is the common good of all its citizens. |
| Art. 2 | Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. | Poland is a democratic state ruled by law. |
| Art. 4 | Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu. | Supreme power belongs to the Nation (the people). |
| Art. 8 | Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. | The Constitution is the supreme law. |
| Art. 27 | W Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. | Polish is the official language. |
| Art. 29 | Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa. | Warsaw is the capital. |
Sprawdź się · Część 1
Z którego roku pochodzi obecna Konstytucja RP?
Uchwalona 2 kwietnia 1997, w życiu od 17 października 1997.
Kto uchwalił konstytucję w 1997 roku?
Zgromadzenie Narodowe = Sejm i Senat obradujące razem.
Do kogo należy władza zwierzchnia w Polsce (art. 4)?
„Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.”
Ile rozdziałów ma Konstytucja RP?
13 rozdziałów; 243 to liczba artykułów.
Jak obywatele zatwierdzili konstytucję?
Referendum konstytucyjne odbyło się 25 maja 1997 roku.
Część 2 · Szczegóły Principles & chapters
Szczegóły
Preambuła The preamble
Preambuła zaczyna się od słów: „My, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej”. Mówi, że konstytucję tworzą razem ludzie wierzący w Boga i ludzie, którzy nie podzielają tej wiary. Odwołuje się do chrześcijańskiego dziedzictwa Narodu i do ogólnoludzkich wartości, a także do tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej.
The preamble opens "We, the Polish Nation – all citizens of the Republic". It says the constitution is made jointly by those who believe in God and those who do not share that faith. It refers to the nation's Christian heritage and to universal human values, and to the traditions of the First and Second Republics.
Podstawowe zasady ustroju The core principles
Rozdział I opisuje zasady, na których opiera się państwo. Warto znać je razem z numerami artykułów.
Chapter I sets out the principles the state rests on. It is worth knowing them with their article numbers.
| Zasada | Art. | Co to znaczy |
|---|---|---|
| zasada suwerenności Narodu | 4 | Power comes from the people, who rule through representatives or directly (referendum). |
| zasada demokratycznego państwa prawnego | 2 | The state acts according to law and protects citizens' rights; it also aims at social justice. |
| zasada państwa jednolitego | 3 | Poland is a unitary state, not a federation: regions have no separate statehood. |
| zasada legalizmu | 7 | Public authorities act on the basis of and within the limits of the law. |
| zasada podziału i równowagi władz | 10 | Three powers that check each other: legislative, executive, judicial. |
| zasada pluralizmu politycznego | 11 | Freedom to found political parties. Art. 13 bans parties based on nazism, fascism or communism. |
| zasada decentralizacji i samorządności | 15–16 | Power is shared with local government (gmina, powiat, województwo). |
| społeczna gospodarka rynkowa | 20 | A market economy based on economic freedom, private property, solidarity and dialogue. |
| zasada przyrodzonej godności człowieka | 30 | Human dignity is inherent and inviolable; it is the source of all rights and freedoms. |
Trójpodział władzy Separation of powers (art. 10)
Legislative: makes laws
Executive: governs, carries out laws
Judicial: settles disputes, judges
Symbole i stolica w konstytucji Symbols and capital
Art. 28 mówi, że godłem Polski jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu, barwami są kolory biały i czerwony, a hymnem jest Mazurek Dąbrowskiego. Art. 29 wskazuje stolicę: Warszawę.
Article 28 says the national emblem is a white crowned eagle on a red field, the national colours are white and red, and the anthem is "Mazurek Dąbrowskiego" (Dąbrowski's Mazurka). Article 29 names the capital: Warsaw.
13 rozdziałów The 13 chapters
| Nr | Tytuł rozdziału | English |
|---|---|---|
| I | Rzeczpospolita | The Republic (principles) |
| II | Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela | Freedoms, rights and duties |
| III | Źródła prawa | Sources of law |
| IV | Sejm i Senat | The Sejm and the Senate |
| V | Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej | The President |
| VI | Rada Ministrów i administracja rządowa | The Council of Ministers and government administration |
| VII | Samorząd terytorialny | Local government |
| VIII | Sądy i Trybunały | Courts and Tribunals |
| IX | Organy kontroli państwowej i ochrony prawa | State audit and protection of rights (NIK, Ombudsman, KRRiT) |
| X | Finanse publiczne | Public finances (budget, NBP) |
| XI | Stany nadzwyczajne | States of emergency |
| XII | Zmiana Konstytucji | Amending the Constitution |
| XIII | Przepisy przejściowe i końcowe | Transitional and final provisions |
Źródła prawa Sources of law (art. 87)
Źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Na swoim terenie obowiązują też akty prawa miejscowego, np. uchwały rady gminy.
The sources of universally binding law are: the Constitution, statutes, ratified international agreements and regulations. Local law (e.g. resolutions of a municipal council) also applies in its own area.
Sprawdź się · Część 2
Który artykuł mówi o trójpodziale władzy?
Art. 10: podział i równowaga władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej.
Kto sprawuje władzę wykonawczą?
Władza wykonawcza = Prezydent RP i Rada Ministrów.
Co oznacza, że Polska jest „państwem jednolitym”?
Art. 3: województwa nie są odrębnymi państwami, jak np. landy w Niemczech.
Jakie partie są zakazane (art. 13)?
Zakaz dotyczy partii, które odwołują się do totalitarnych metod i praktyk.
Co jest hymnem Polski według konstytucji?
Art. 28 ust. 3. Rota i Bogurodzica to ważne pieśni, ale nie hymn.
Który z tych aktów NIE jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa z art. 87?
Art. 87: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia.
Część 3 · Pogłębienie History & how it works in practice
Pogłębienie
Polskie konstytucje w historii Earlier Polish constitutions
- 1791Konstytucja 3 maja: pierwsza nowoczesna konstytucja w Europie i druga na świecie (po amerykańskiej z 1787 r.).The Constitution of 3 May: the first modern constitution in Europe and the second in the world, after the American one of 1787.
- 1921Konstytucja marcowa: ustawa zasadnicza odrodzonej II Rzeczypospolitej, z silnym parlamentem.The March Constitution of the reborn Second Republic, with a strong parliament.
- 1935Konstytucja kwietniowa: wzmocniła władzę prezydenta.The April Constitution strengthened the president's power.
- 1952Konstytucja PRL (lipcowa): wzorowana na konstytucji ZSRR; nazwa państwa: Polska Rzeczpospolita Ludowa.The constitution of communist Poland, modelled on the Soviet one; the state was called the Polish People's Republic.
- 1989Nowela grudniowa: przywraca nazwę Rzeczpospolita Polska i koronę orłu.The December 1989 amendment restored the name "Republic of Poland" and the eagle's crown.
- 1992Mała Konstytucja: tymczasowo uregulowała relacje między Sejmem, Senatem, prezydentem i rządem.The "Small Constitution" provisionally regulated relations between parliament, president and government.
- 1997Obecna konstytucja.The current constitution.
Jak zmienić konstytucję? Amending the Constitution (art. 235)
Projekt zmiany może złożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów (czyli 92 posłów), Senat albo Prezydent. Sejm musi uchwalić zmianę większością co najmniej 2/3 głosów, a Senat bezwzględną większością głosów. Jeśli zmiana dotyczy rozdziałów I, II lub XII, można zażądać referendum.
An amendment can be proposed by at least one fifth of the statutory number of deputies (92), the Senate or the President. The Sejm must pass it by at least a two-thirds majority, and the Senate by an absolute majority. If it concerns chapters I, II or XII, a referendum can be demanded.
Konstytucję z 1997 roku zmieniono do tej pory tylko dwa razy: w 2006 r. (ekstradycja obywateli polskich, art. 55) i w 2009 r. (osoby skazane prawomocnie za przestępstwo umyślne nie mogą być posłami ani senatorami, art. 99).
The 1997 constitution has been amended only twice so far: in 2006 (extradition of Polish citizens, art. 55) and in 2009 (people with a final conviction for an intentional crime cannot be deputies or senators, art. 99).
Kto pilnuje konstytucji? Who guards the constitution?
Trybunał Konstytucyjny sprawdza, czy ustawy są zgodne z konstytucją. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży wolności i praw. Każdy, czyje konstytucyjne prawa zostały naruszone, może po wyczerpaniu drogi sądowej złożyć skargę konstytucyjną (art. 79). Prezydent czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji (art. 126).
The Constitutional Tribunal checks whether statutes comply with the constitution. The Ombudsman (Commissioner for Human Rights) guards freedoms and rights. Anyone whose constitutional rights have been violated can, after exhausting the court route, file a constitutional complaint (art. 79). The President ensures observance of the Constitution (art. 126).
Prawa i obowiązki: zapowiedź Rights and duties: a preview
Rozdział II wymienia m.in. równość wobec prawa (art. 32), równe prawa kobiet i mężczyzn (art. 33), wolność sumienia i religii (art. 53), wolność słowa (art. 54) oraz prawo wyborcze od 18. roku życia (art. 62). Obowiązki obywatela to m.in. wierność Rzeczypospolitej i troska o dobro wspólne (art. 82), przestrzeganie prawa (art. 83), płacenie podatków (art. 84) i obrona Ojczyzny (art. 85).
Chapter II lists, among others, equality before the law, equal rights of women and men, freedom of conscience and religion, freedom of expression, and the right to vote from age 18. Duties include loyalty to the Republic and concern for the common good, obeying the law, paying taxes and defending the homeland. Details in Prawa, obowiązki i wybory.
Sprawdź się · Część 3
Która polska konstytucja była pierwsza w Europie?
1791 – pierwsza w Europie, druga na świecie po konstytucji USA (1787).
Jaką większością Sejm uchwala zmianę konstytucji?
Art. 235: 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Który organ bada zgodność ustaw z konstytucją?
Trybunał Konstytucyjny (art. 188).
Jak nazywało się państwo polskie według konstytucji z 1952 roku?
PRL – do nowelizacji z grudnia 1989 roku.
Co jest konstytucyjnym obowiązkiem obywatela (art. 82)?
Udział w wyborach to prawo, nie obowiązek.
Kluczowe daty Key dates
| Data | Wydarzenie | Event |
|---|---|---|
| 3.05.1791 | Konstytucja 3 maja | Constitution of 3 May |
| 17.03.1921 | Konstytucja marcowa | March Constitution |
| 23.04.1935 | Konstytucja kwietniowa | April Constitution |
| 22.07.1952 | Konstytucja PRL | Constitution of the People's Republic |
| 29.12.1989 | powrót nazwy Rzeczpospolita Polska | name "Republic of Poland" restored |
| 2.04.1997 | uchwalenie obecnej konstytucji | current constitution adopted |
| 25.05.1997 | referendum konstytucyjne | constitutional referendum |
| 17.10.1997 | wejście w życie | entry into force |
Słownictwo Key vocabulary
| Polski | English |
|---|---|
| ustawa zasadnicza | fundamental law (= constitution) |
| ustawa | statute, act of parliament |
| rozporządzenie | regulation (issued by the government or a minister) |
| artykuł, ustęp (art., ust.) | article, paragraph |
| rozdział | chapter |
| uchwalić konstytucję | to adopt a constitution |
| wejść w życie | to enter into force |
| władza ustawodawcza / wykonawcza / sądownicza | legislative / executive / judicial power |
| Zgromadzenie Narodowe | National Assembly (Sejm + Senate together) |
| państwo prawne | state ruled by law |
| suwerenność | sovereignty |
| obywatel, obywatelka | citizen (m., f.) |
| dobro wspólne | the common good |
| godność człowieka | human dignity |
| skarga konstytucyjna | constitutional complaint |
Fiszki Flashcards
Test egzaminacyjny Exam-style test
Pytania w stylu egzaminu, wszystko po polsku. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.
Test · Konstytucja RP
1. Jaką nazwę nosi Konstytucja RP jako akt prawny?
Konstytucja = ustawa zasadnicza.
2. Kiedy odbyło się referendum konstytucyjne?
25 maja 1997.
3. Który prezydent podpisał konstytucję w 1997 roku?
Aleksander Kwaśniewski, 16 lipca 1997.
4. Według art. 1 Rzeczpospolita Polska jest…
Art. 1.
5. Jak Naród sprawuje władzę (art. 4)?
Przedstawiciele (posłowie, senatorowie) albo bezpośrednio (np. referendum).
6. Jak opisuje godło Polski art. 28?
Orzeł w koronie – koronę przywrócono w 1989 r.
7. Jaka zasada opisuje model gospodarki w Polsce (art. 20)?
Art. 20: wolność działalności gospodarczej, własność prywatna, solidarność, dialog i współpraca partnerów społecznych.
8. Kto NIE może złożyć projektu zmiany konstytucji?
Art. 235 ust. 1: posłowie (1/5), Senat, Prezydent.
9. Co jest źródłem wolności i praw człowieka według art. 30?
Godność jest nienaruszalna; jej poszanowanie i ochrona to obowiązek władz.
10. Od ilu lat obywatel ma prawo głosować?
Art. 62: najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.
Ściąga Cheat sheet
Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r.
Daty
- uchwalona: 2.04.1997 (Zgromadzenie Narodowe)
- referendum: 25.05.1997
- podpis prezydenta: 16.07.1997 (Kwaśniewski)
- w życiu od: 17.10.1997
- preambuła + 13 rozdziałów, 243 artykuły
- zmiany: 2006, 2009
Zasady
- art. 1 dobro wspólne · art. 2 państwo prawne
- art. 3 państwo jednolite · art. 4 władza Narodu
- art. 7 legalizm · art. 8 najwyższe prawo
- art. 10 trójpodział władzy
- art. 11 i 13 partie · art. 20 społeczna gospodarka rynkowa
- art. 27 język polski · art. 28 symbole · art. 29 Warszawa
- art. 30 godność człowieka
Władze (art. 10)
- ustawodawcza: Sejm i Senat
- wykonawcza: Prezydent i Rada Ministrów
- sądownicza: sądy i trybunały
Zmiana (art. 235)
- projekt: 1/5 posłów, Senat, Prezydent
- Sejm 2/3 głosów · Senat bezwzględna większość