01 · Ustrój państwa · lekcja 7 z 7

Prawa, obowiązki i wybory

Rights, duties, elections & citizenship

Rozdział II Konstytucji opisuje wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela. Niektóre prawa ma każdy człowiek w Polsce, a niektóre tylko obywatel, na przykład prawo głosowania w wyborach do Sejmu.

Chapter II of the Constitution sets out the freedoms, rights and duties of the person and the citizen. Some rights belong to everyone in Poland, others only to citizens, such as the right to vote in elections to the Sejm.

Na skróty At a glance

1Godność

Źródło wszystkich praw (art. 30). Dignity is the source of all rights.

2Równość

Wszyscy są wobec prawa równi (art. 32). Everyone is equal before the law.

35 obowiązków

Wierność, prawo, podatki, obrona, środowisko. Loyalty, law, taxes, defence, environment.

418 lat

Od tego wieku głosujemy. The voting age.

Część 1 · Najważniejsze Rights & duties

Najważniejsze

Zasady ogólne General principles

Godność człowieka jest przyrodzona, niezbywalna i nienaruszalna (art. 30). Wszyscy są wobec prawa równi i nikt nie może być dyskryminowany z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32). Kobieta i mężczyzna mają równe prawa (art. 33). Każdy, kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej, korzysta z praw zapisanych w Konstytucji; wyjątki dla cudzoziemców może określić ustawa (art. 37).

Human dignity is inherent, inalienable and inviolable (art. 30). All are equal before the law and no one may be discriminated against for any reason (art. 32). Women and men have equal rights (art. 33). Everyone under the authority of the Republic enjoys the rights in the Constitution; a statute may set exceptions for foreigners (art. 37).

Najważniejsze wolności i prawa Key freedoms and rights

GrupaPrzykłady (artykuł)English
osobisteochrona życia (38), wolność osobista (41), domniemanie niewinności (42), prywatność (47), wolność sumienia i religii (53), wolność wyrażania poglądów (54)life, personal liberty, presumption of innocence, privacy, freedom of conscience and religion, freedom of expression
politycznewolność zgromadzeń (57), wolność zrzeszania się (58), dostęp do informacji publicznej (61), prawo wyborcze (62), petycje (63)assembly, association, access to public information, voting, petitions
ekonomiczne, socjalne i kulturalnewłasność (64), wolność wyboru zawodu (65), ochrona zdrowia (68), prawo do nauki (70), ochrona środowiska (74)property, free choice of occupation, health care, education, environment

Nauka jest obowiązkowa do 18. roku życia, a nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna (art. 70).

Education is compulsory until the age of 18, and education in public schools is free (art. 70).

Obowiązki Duties (art. 82–86)

Art.ObowiązekKogo dotyczyEnglish
82wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólneobywatelaloyalty to the Republic and concern for the common good: citizens
83przestrzeganie prawa Rzeczypospolitej Polskiejkażdegoobeying Polish law: everyone
84ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatkówkażdegopaying taxes and public charges: everyone
85obrona Ojczyznyobywateladefending the homeland: citizens
86dbałość o stan środowiskakażdegocaring for the environment: everyone
Język · każdy vs obywatel Watch the wording in the Constitution: „Każdy ma prawo…” = applies to every person, foreigners included. „Obywatel polski ma prawo…” = only citizens. A popular exam question: Który obowiązek dotyczy tylko obywateli? → loyalty (82) and defence (85).

Sprawdź się · Część 1

Co jest źródłem wolności i praw człowieka?

Art. 30.

Do ilu lat nauka jest obowiązkowa?

Art. 70 ust. 1.

Który obowiązek dotyczy tylko obywateli?

Art. 85: „Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.”

Jak nazywa się zasada, że oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki sąd nie udowodni mu winy?

Art. 42 ust. 3.

Która wolność należy do wolności politycznych?

Art. 57.

Część 2 · Szczegóły Elections

Szczegóły

Czynne prawo wyborcze to prawo do głosowania. Ma je obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat (art. 62). Nie mają go osoby ubezwłasnowolnione prawomocnym wyrokiem albo pozbawione praw publicznych lub wyborczych przez sąd.

The "active" electoral right is the right to vote. Every Polish citizen who turns 18 by election day has it (art. 62). People legally incapacitated by a final court ruling, or deprived of public or electoral rights by a court, do not.

Bierne prawo wyborcze to prawo do kandydowania. Minimalny wiek zależy od urzędu:

The "passive" electoral right is the right to stand as a candidate. The minimum age depends on the office:

UrządWiek
radny (gminy, powiatu, sejmiku)18
poseł, poseł do Parlamentu Europejskiego21
wójt, burmistrz, prezydent miasta25
senator30
Prezydent RP35

Rodzaje wyborów Kinds of elections

WyboryCo ile latEnglish
parlamentarne (do Sejmu i Senatu)4parliamentary
prezydenckie5presidential
samorządowe5local
do Parlamentu Europejskiego5European Parliament

Wybory odbywają się w dzień wolny od pracy, zwykle w niedzielę. Lokale wyborcze są otwarte od 7:00 do 21:00. Do głosowania potrzebny jest dokument tożsamości ze zdjęciem. Od północy w piątek do zamknięcia lokali obowiązuje cisza wyborcza: nie wolno prowadzić kampanii. Wybory organizuje Państwowa Komisja Wyborcza (PKW).

Elections are held on a day off, usually a Sunday. Polling stations are open 7:00–21:00. You need photo ID to vote. From midnight on Friday until the polls close there is an election silence: no campaigning is allowed. Elections are run by the National Electoral Commission (PKW).

Obywatele mogą też decydować bezpośrednio w referendum. Wynik referendum ogólnokrajowego jest wiążący, jeśli wzięła w nim udział ponad połowa uprawnionych do głosowania (art. 125).

Citizens can also decide directly in a referendum. A nationwide referendum is binding if more than half of those entitled to vote take part (art. 125).

Sprawdź się · Część 2

Co oznacza „bierne prawo wyborcze”?

Czynne = głosować, bierne = być wybranym.

Ile lat musi mieć kandydat na burmistrza?

Wójt, burmistrz, prezydent miasta: 25 lat.

Co to jest cisza wyborcza?

Od północy w piątek do zamknięcia lokali.

Kiedy wynik referendum ogólnokrajowego jest wiążący?

Art. 125 ust. 3.

Kto organizuje wybory w Polsce?

PKW i Krajowe Biuro Wyborcze.

Część 3 · Pogłębienie Becoming a citizen

Pogłębienie

Według art. 34 obywatelstwo polskie nabywa się przede wszystkim przez urodzenie z rodziców, którzy są obywatelami polskimi (zasada krwi, ius sanguinis). Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa, chyba że sam się go zrzeknie.

Under art. 34, Polish citizenship is acquired mainly by birth to Polish parents (the principle of blood, ius sanguinis). A Polish citizen cannot lose citizenship unless they renounce it themselves.

Jak cudzoziemiec może zostać obywatelem? Routes for a foreigner

DrogaKto decydujeNa czym polega
nadanie obywatelstwaPrezydent RPA presidential prerogative. There are no fixed conditions in law and no appeal; the application goes through the voivode or a consul.
uznanie za obywatelawojewodaAn administrative decision when the conditions in the statute are met: legal residence for a set number of years (e.g. 3 years on a permanent residence permit with stable income and housing), and a Polish language certificate at B1 level or higher.
przywrócenie obywatelstwaminister właściwy do spraw wewnętrznychFor people who lost Polish citizenship before 1999.
Zmiany w drodze · Changes under way The current rules come from the Ustawa o obywatelstwie polskim of 2 April 2009 (in force since 15 August 2012). In 2026 the government drafted changes that are reported to include a longer residence period, a higher language level (B2 is the figure most often reported), an exam on Polish history, culture and the constitutional system, and a declaration of loyalty. None of this is law yet. Always check the current version on gov.pl and with your voivodeship office before applying.

Podwójne obywatelstwo Dual citizenship

Polskie prawo pozwala mieć drugie obywatelstwo. Jednak w Polsce osoba z dwoma obywatelstwami ma wobec państwa polskiego takie same prawa i obowiązki jak każdy obywatel polski i nie może powoływać się na drugie obywatelstwo.

Polish law allows a second citizenship. However, in Poland a dual citizen has the same rights and duties towards the Polish state as any Polish citizen, and cannot rely on the other citizenship.

Co daje obywatelstwo? What citizenship gives you

Obywatel polski może głosować i kandydować we wszystkich wyborach, pracować na niektórych stanowiskach w służbie publicznej, dostać polski paszport i dowód osobisty. Jest też obywatelem Unii Europejskiej: może mieszkać i pracować w każdym kraju UE.

A Polish citizen can vote and stand in all elections, hold certain public-service posts, and get a Polish passport and ID card. He or she is also an EU citizen and can live and work in any EU country.

Sprawdź się · Część 3

Jak nabywa się obywatelstwo polskie przez urodzenie?

Art. 34 – zasada krwi (ius sanguinis).

Kto decyduje o uznaniu za obywatela polskiego?

Nadanie – Prezydent; uznanie – wojewoda.

Jaki poziom znajomości języka polskiego jest dziś wymagany przy uznaniu za obywatela?

Według obecnych przepisów B1; projekt zmian mówi o podniesieniu wymagań.

Czy obywatel polski może stracić obywatelstwo wbrew swojej woli?

Art. 34 ust. 2.

Kluczowe daty Key dates

DataWydarzenieEvent
17.10.1997Konstytucja z katalogiem praw i wolności wchodzi w życieConstitution with its bill of rights in force
2.04.2009uchwalenie ustawy o obywatelstwie polskimCitizenship Act passed
15.08.2012ustawa o obywatelstwie wchodzi w życieCitizenship Act in force
2026projekt zmian: egzamin z wiedzy o Polscedraft changes: knowledge-of-Poland exam

Słownictwo Key vocabulary

PolskiEnglish
wolność · prawo · obowiązekfreedom · right · duty
równość wobec prawaequality before the law
domniemanie niewinnościpresumption of innocence
wolność zgromadzeń · zrzeszania sięfreedom of assembly · association
czynne / bierne prawo wyborczeright to vote / to stand for election
lokal wyborczy · karta do głosowaniapolling station · ballot paper
oddać głos · głosować na kogoścast a vote · vote for someone
cisza wyborczaelection silence
obywatelstwo · obywatelcitizenship · citizen
nadanie · uznanie · zrzeczenie sięgrant · recognition · renunciation
zezwolenie na pobyt stałypermanent residence permit
urzędowe poświadczenie znajomości językaofficial language certificate

Fiszki Flashcards

Art. 32equality
Wszyscy są wobec prawa równi.
Pięć obowiązków z Konstytucjifive duties
wierność, przestrzeganie prawa, podatki, obrona Ojczyzny, środowisko
Obowiązki tylko obywatelicitizens only
wierność Rzeczypospolitej i obrona Ojczyzny
Prawo do głosowaniaactive right
czynne prawo wyborcze, od osiemnastu lat
Prawo do kandydowaniapassive right
bierne prawo wyborcze
Kiedy referendum jest wiążące?binding when?
gdy głosowała ponad połowa uprawnionych
Nadanie obywatelstwawho?
Prezydent RP
Uznanie za obywatelawho?
wojewoda

Test egzaminacyjny Exam-style test

Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.

Test · Prawa, obowiązki i wybory

1. Który rozdział Konstytucji opisuje prawa i obowiązki?

Rozdział II: Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela.

2. Kto ma obowiązek płacić podatki?

Art. 84: „Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków”.

3. Która wolność chroni prawo do pokojowych demonstracji?

Art. 57.

4. Ile lat musi mieć radny gminy?

Bierne prawo wyborcze do rad: 18 lat.

5. Do kogo może się zwrócić każdy, kto uważa, że władza naruszyła jego prawa?

Art. 80.

6. W jakim dniu tygodnia zwykle odbywają się wybory?

W dzień wolny od pracy.

7. Co gwarantuje art. 53?

Art. 53.

8. Czy w Polsce można mieć dwa obywatelstwa?

Ustawa o obywatelstwie polskim, art. 3.

9. Co oznacza „ius sanguinis”?

Polska stosuje głównie zasadę krwi.

10. Jak nazywa się dokument, na którym głosujemy?

Kartę wrzuca się do urny.

Ściąga Cheat sheet

Prawa, obowiązki i wybory

Prawa (rozdz. II)

  • 30 godność · 32 równość · 33 kobieta i mężczyzna
  • 42 domniemanie niewinności · 53 religia · 54 poglądy
  • 57 zgromadzenia · 58 zrzeszanie · 61 informacja · 62 wybory
  • 70 nauka obowiązkowa do 18 lat, bezpłatna
  • „każdy” ≠ „obywatel”

Obowiązki

  • 82 wierność + dobro wspólne (obywatel)
  • 83 prawo · 84 podatki · 86 środowisko (każdy)
  • 85 obrona Ojczyzny (obywatel)

Wybory

  • głosowanie 18 · radny 18 · poseł 21 · wójt 25 · senator 30 · prezydent 35
  • niedziela, 7–21, cisza wyborcza, PKW
  • referendum wiążące: frekwencja > 50%

Obywatelstwo

  • urodzenie (ius sanguinis) · utrata tylko przez zrzeczenie
  • nadanie: Prezydent · uznanie: wojewoda (dziś B1)
  • ustawa z 2.04.2009, w życiu od 15.08.2012
  • 2026: projekt – egzamin, wyższy poziom języka