Prawa, obowiązki i wybory
Rights, duties, elections & citizenship
Rozdział II Konstytucji opisuje wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela. Niektóre prawa ma każdy człowiek w Polsce, a niektóre tylko obywatel, na przykład prawo głosowania w wyborach do Sejmu.
Chapter II of the Constitution sets out the freedoms, rights and duties of the person and the citizen. Some rights belong to everyone in Poland, others only to citizens, such as the right to vote in elections to the Sejm.
Na skróty At a glance
Źródło wszystkich praw (art. 30). Dignity is the source of all rights.
Wszyscy są wobec prawa równi (art. 32). Everyone is equal before the law.
Wierność, prawo, podatki, obrona, środowisko. Loyalty, law, taxes, defence, environment.
Od tego wieku głosujemy. The voting age.
Część 1 · Najważniejsze Rights & duties
Najważniejsze
Zasady ogólne General principles
Godność człowieka jest przyrodzona, niezbywalna i nienaruszalna (art. 30). Wszyscy są wobec prawa równi i nikt nie może być dyskryminowany z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32). Kobieta i mężczyzna mają równe prawa (art. 33). Każdy, kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej, korzysta z praw zapisanych w Konstytucji; wyjątki dla cudzoziemców może określić ustawa (art. 37).
Human dignity is inherent, inalienable and inviolable (art. 30). All are equal before the law and no one may be discriminated against for any reason (art. 32). Women and men have equal rights (art. 33). Everyone under the authority of the Republic enjoys the rights in the Constitution; a statute may set exceptions for foreigners (art. 37).
Najważniejsze wolności i prawa Key freedoms and rights
| Grupa | Przykłady (artykuł) | English |
|---|---|---|
| osobiste | ochrona życia (38), wolność osobista (41), domniemanie niewinności (42), prywatność (47), wolność sumienia i religii (53), wolność wyrażania poglądów (54) | life, personal liberty, presumption of innocence, privacy, freedom of conscience and religion, freedom of expression |
| polityczne | wolność zgromadzeń (57), wolność zrzeszania się (58), dostęp do informacji publicznej (61), prawo wyborcze (62), petycje (63) | assembly, association, access to public information, voting, petitions |
| ekonomiczne, socjalne i kulturalne | własność (64), wolność wyboru zawodu (65), ochrona zdrowia (68), prawo do nauki (70), ochrona środowiska (74) | property, free choice of occupation, health care, education, environment |
Nauka jest obowiązkowa do 18. roku życia, a nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna (art. 70).
Education is compulsory until the age of 18, and education in public schools is free (art. 70).
Obowiązki Duties (art. 82–86)
| Art. | Obowiązek | Kogo dotyczy | English |
|---|---|---|---|
| 82 | wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne | obywatela | loyalty to the Republic and concern for the common good: citizens |
| 83 | przestrzeganie prawa Rzeczypospolitej Polskiej | każdego | obeying Polish law: everyone |
| 84 | ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków | każdego | paying taxes and public charges: everyone |
| 85 | obrona Ojczyzny | obywatela | defending the homeland: citizens |
| 86 | dbałość o stan środowiska | każdego | caring for the environment: everyone |
Sprawdź się · Część 1
Co jest źródłem wolności i praw człowieka?
Art. 30.
Do ilu lat nauka jest obowiązkowa?
Art. 70 ust. 1.
Który obowiązek dotyczy tylko obywateli?
Art. 85: „Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.”
Jak nazywa się zasada, że oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki sąd nie udowodni mu winy?
Art. 42 ust. 3.
Która wolność należy do wolności politycznych?
Art. 57.
Część 2 · Szczegóły Elections
Szczegóły
Czynne prawo wyborcze to prawo do głosowania. Ma je obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat (art. 62). Nie mają go osoby ubezwłasnowolnione prawomocnym wyrokiem albo pozbawione praw publicznych lub wyborczych przez sąd.
The "active" electoral right is the right to vote. Every Polish citizen who turns 18 by election day has it (art. 62). People legally incapacitated by a final court ruling, or deprived of public or electoral rights by a court, do not.
Bierne prawo wyborcze to prawo do kandydowania. Minimalny wiek zależy od urzędu:
The "passive" electoral right is the right to stand as a candidate. The minimum age depends on the office:
| Urząd | Wiek |
|---|---|
| radny (gminy, powiatu, sejmiku) | 18 |
| poseł, poseł do Parlamentu Europejskiego | 21 |
| wójt, burmistrz, prezydent miasta | 25 |
| senator | 30 |
| Prezydent RP | 35 |
Rodzaje wyborów Kinds of elections
| Wybory | Co ile lat | English |
|---|---|---|
| parlamentarne (do Sejmu i Senatu) | 4 | parliamentary |
| prezydenckie | 5 | presidential |
| samorządowe | 5 | local |
| do Parlamentu Europejskiego | 5 | European Parliament |
Wybory odbywają się w dzień wolny od pracy, zwykle w niedzielę. Lokale wyborcze są otwarte od 7:00 do 21:00. Do głosowania potrzebny jest dokument tożsamości ze zdjęciem. Od północy w piątek do zamknięcia lokali obowiązuje cisza wyborcza: nie wolno prowadzić kampanii. Wybory organizuje Państwowa Komisja Wyborcza (PKW).
Elections are held on a day off, usually a Sunday. Polling stations are open 7:00–21:00. You need photo ID to vote. From midnight on Friday until the polls close there is an election silence: no campaigning is allowed. Elections are run by the National Electoral Commission (PKW).
Obywatele mogą też decydować bezpośrednio w referendum. Wynik referendum ogólnokrajowego jest wiążący, jeśli wzięła w nim udział ponad połowa uprawnionych do głosowania (art. 125).
Citizens can also decide directly in a referendum. A nationwide referendum is binding if more than half of those entitled to vote take part (art. 125).
Sprawdź się · Część 2
Co oznacza „bierne prawo wyborcze”?
Czynne = głosować, bierne = być wybranym.
Ile lat musi mieć kandydat na burmistrza?
Wójt, burmistrz, prezydent miasta: 25 lat.
Co to jest cisza wyborcza?
Od północy w piątek do zamknięcia lokali.
Kiedy wynik referendum ogólnokrajowego jest wiążący?
Art. 125 ust. 3.
Kto organizuje wybory w Polsce?
PKW i Krajowe Biuro Wyborcze.
Część 3 · Pogłębienie Becoming a citizen
Pogłębienie
Według art. 34 obywatelstwo polskie nabywa się przede wszystkim przez urodzenie z rodziców, którzy są obywatelami polskimi (zasada krwi, ius sanguinis). Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa, chyba że sam się go zrzeknie.
Under art. 34, Polish citizenship is acquired mainly by birth to Polish parents (the principle of blood, ius sanguinis). A Polish citizen cannot lose citizenship unless they renounce it themselves.
Jak cudzoziemiec może zostać obywatelem? Routes for a foreigner
| Droga | Kto decyduje | Na czym polega |
|---|---|---|
| nadanie obywatelstwa | Prezydent RP | A presidential prerogative. There are no fixed conditions in law and no appeal; the application goes through the voivode or a consul. |
| uznanie za obywatela | wojewoda | An administrative decision when the conditions in the statute are met: legal residence for a set number of years (e.g. 3 years on a permanent residence permit with stable income and housing), and a Polish language certificate at B1 level or higher. |
| przywrócenie obywatelstwa | minister właściwy do spraw wewnętrznych | For people who lost Polish citizenship before 1999. |
Podwójne obywatelstwo Dual citizenship
Polskie prawo pozwala mieć drugie obywatelstwo. Jednak w Polsce osoba z dwoma obywatelstwami ma wobec państwa polskiego takie same prawa i obowiązki jak każdy obywatel polski i nie może powoływać się na drugie obywatelstwo.
Polish law allows a second citizenship. However, in Poland a dual citizen has the same rights and duties towards the Polish state as any Polish citizen, and cannot rely on the other citizenship.
Co daje obywatelstwo? What citizenship gives you
Obywatel polski może głosować i kandydować we wszystkich wyborach, pracować na niektórych stanowiskach w służbie publicznej, dostać polski paszport i dowód osobisty. Jest też obywatelem Unii Europejskiej: może mieszkać i pracować w każdym kraju UE.
A Polish citizen can vote and stand in all elections, hold certain public-service posts, and get a Polish passport and ID card. He or she is also an EU citizen and can live and work in any EU country.
Sprawdź się · Część 3
Jak nabywa się obywatelstwo polskie przez urodzenie?
Art. 34 – zasada krwi (ius sanguinis).
Kto decyduje o uznaniu za obywatela polskiego?
Nadanie – Prezydent; uznanie – wojewoda.
Jaki poziom znajomości języka polskiego jest dziś wymagany przy uznaniu za obywatela?
Według obecnych przepisów B1; projekt zmian mówi o podniesieniu wymagań.
Czy obywatel polski może stracić obywatelstwo wbrew swojej woli?
Art. 34 ust. 2.
Kluczowe daty Key dates
| Data | Wydarzenie | Event |
|---|---|---|
| 17.10.1997 | Konstytucja z katalogiem praw i wolności wchodzi w życie | Constitution with its bill of rights in force |
| 2.04.2009 | uchwalenie ustawy o obywatelstwie polskim | Citizenship Act passed |
| 15.08.2012 | ustawa o obywatelstwie wchodzi w życie | Citizenship Act in force |
| 2026 | projekt zmian: egzamin z wiedzy o Polsce | draft changes: knowledge-of-Poland exam |
Słownictwo Key vocabulary
| Polski | English |
|---|---|
| wolność · prawo · obowiązek | freedom · right · duty |
| równość wobec prawa | equality before the law |
| domniemanie niewinności | presumption of innocence |
| wolność zgromadzeń · zrzeszania się | freedom of assembly · association |
| czynne / bierne prawo wyborcze | right to vote / to stand for election |
| lokal wyborczy · karta do głosowania | polling station · ballot paper |
| oddać głos · głosować na kogoś | cast a vote · vote for someone |
| cisza wyborcza | election silence |
| obywatelstwo · obywatel | citizenship · citizen |
| nadanie · uznanie · zrzeczenie się | grant · recognition · renunciation |
| zezwolenie na pobyt stały | permanent residence permit |
| urzędowe poświadczenie znajomości języka | official language certificate |
Fiszki Flashcards
Test egzaminacyjny Exam-style test
Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.
Test · Prawa, obowiązki i wybory
1. Który rozdział Konstytucji opisuje prawa i obowiązki?
Rozdział II: Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela.
2. Kto ma obowiązek płacić podatki?
Art. 84: „Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków”.
3. Która wolność chroni prawo do pokojowych demonstracji?
Art. 57.
4. Ile lat musi mieć radny gminy?
Bierne prawo wyborcze do rad: 18 lat.
5. Do kogo może się zwrócić każdy, kto uważa, że władza naruszyła jego prawa?
Art. 80.
6. W jakim dniu tygodnia zwykle odbywają się wybory?
W dzień wolny od pracy.
7. Co gwarantuje art. 53?
Art. 53.
8. Czy w Polsce można mieć dwa obywatelstwa?
Ustawa o obywatelstwie polskim, art. 3.
9. Co oznacza „ius sanguinis”?
Polska stosuje głównie zasadę krwi.
10. Jak nazywa się dokument, na którym głosujemy?
Kartę wrzuca się do urny.
Ściąga Cheat sheet
Prawa, obowiązki i wybory
Prawa (rozdz. II)
- 30 godność · 32 równość · 33 kobieta i mężczyzna
- 42 domniemanie niewinności · 53 religia · 54 poglądy
- 57 zgromadzenia · 58 zrzeszanie · 61 informacja · 62 wybory
- 70 nauka obowiązkowa do 18 lat, bezpłatna
- „każdy” ≠ „obywatel”
Obowiązki
- 82 wierność + dobro wspólne (obywatel)
- 83 prawo · 84 podatki · 86 środowisko (każdy)
- 85 obrona Ojczyzny (obywatel)
Wybory
- głosowanie 18 · radny 18 · poseł 21 · wójt 25 · senator 30 · prezydent 35
- niedziela, 7–21, cisza wyborcza, PKW
- referendum wiążące: frekwencja > 50%
Obywatelstwo
- urodzenie (ius sanguinis) · utrata tylko przez zrzeczenie
- nadanie: Prezydent · uznanie: wojewoda (dziś B1)
- ustawa z 2.04.2009, w życiu od 15.08.2012
- 2026: projekt – egzamin, wyższy poziom języka