Prezydent RP
The President of the Republic of Poland
Prezydent jest głową państwa i najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej. Wybierają go bezpośrednio obywatele na 5 lat. Razem z Radą Ministrów sprawuje władzę wykonawczą.
The President is the head of state and the highest representative of the Republic. Citizens elect the President directly for 5 years. Together with the Council of Ministers, the President holds executive power.
Na skróty At a glance
Kadencja; można ją powtórzyć tylko raz. Term of office; re-election only once.
Minimalny wiek kandydata. Minimum age of a candidate.
Głosów potrzeba, by wygrać; inaczej druga tura. More than half the votes, otherwise a run-off.
Najwyższy zwierzchnik armii. Supreme commander of the armed forces.
Część 1 · Najważniejsze Election & role
Najważniejsze
Rola prezydenta The role (art. 126)
Prezydent jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej. Czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.
The President is the highest representative of the Republic of Poland and the guarantor of the continuity of state power. The President ensures observance of the Constitution and safeguards the sovereignty and security of the state and the inviolability and integrity of its territory.
Wybory prezydenckie Presidential elections (art. 127)
Wybory prezydenckie są powszechne, równe, bezpośrednie i tajne (cztery przymiotniki; nie ma tu proporcjonalności, bo wybiera się jedną osobę).
Presidential elections are universal, equal, direct and secret: four adjectives. There is no proportionality, because one person is elected.
| Warunek | Polski | English |
|---|---|---|
| Kandydat | obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat | a Polish citizen aged at least 35 on election day |
| Zgłoszenie | poparcie co najmniej 100 000 obywateli | signatures of at least 100,000 citizens |
| Wygrana | więcej niż połowa ważnie oddanych głosów | more than half of the valid votes |
| Druga tura | po 14 dniach, dwóch kandydatów z największą liczbą głosów | 14 days later, between the top two candidates |
| Kadencja | 5 lat, ponowny wybór tylko raz | 5 years, can be re-elected only once |
| Objęcie urzędu | przysięga przed Zgromadzeniem Narodowym | oath before the National Assembly |
Sprawdź się · Część 1
Na ile lat wybiera się prezydenta?
Kadencja prezydenta trwa 5 lat.
Ile razy można zostać wybranym na prezydenta?
Ponowny wybór możliwy tylko raz – maksymalnie dwie kadencje.
Ile lat musi mieć kandydat na prezydenta?
Najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat.
Kiedy jest druga tura wyborów?
Druga tura odbywa się 14 dni po pierwszej.
Przed kim prezydent składa przysięgę?
Art. 130.
Część 2 · Szczegóły Powers
Szczegóły
Kompetencje prezydenta można podzielić na kilka grup. Najważniejsze warto znać na pamięć.
The President's powers fall into several groups. The main ones are worth knowing by heart.
| Obszar | Kompetencje | English |
|---|---|---|
| Ustawy | podpisuje ustawy, może zgłosić weto, może skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego, ma inicjatywę ustawodawczą | signs laws, may veto them, may refer them to the Constitutional Tribunal, may propose bills |
| Rząd | desygnuje premiera i powołuje Radę Ministrów | nominates the Prime Minister and appoints the government |
| Parlament | zarządza wybory do Sejmu i Senatu, w określonych przypadkach skraca kadencję Sejmu | orders parliamentary elections; in specific cases dissolves the Sejm |
| Polityka zagraniczna | ratyfikuje umowy międzynarodowe, mianuje ambasadorów, reprezentuje państwo | ratifies treaties, appoints ambassadors, represents the state abroad |
| Wojsko | jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, mianuje generałów | supreme commander of the armed forces, appoints generals |
| Sądy | powołuje sędziów (na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa), stosuje prawo łaski | appoints judges (on the proposal of the National Council of the Judiciary), grants pardons |
| Obywatele | nadaje obywatelstwo polskie, nadaje ordery i odznaczenia | grants Polish citizenship, awards orders and decorations |
Weto i kontrasygnata Veto and countersignature
Prezydent może odmówić podpisania ustawy i zwrócić ją Sejmowi. To jest weto. Sejm może je odrzucić większością 3/5 głosów.
The President can refuse to sign a law and send it back to the Sejm: that is a veto. The Sejm can override it with a three-fifths majority.
Większość aktów prezydenta wymaga podpisu premiera. To jest kontrasygnata (art. 144): premier bierze odpowiedzialność przed Sejmem za decyzję prezydenta. Bez kontrasygnaty prezydent może działać tylko w sprawach wymienionych w konstytucji, czyli w ramach swoich prerogatyw (np. weto, prawo łaski, nadawanie obywatelstwa, desygnowanie premiera).
Most of the President's official acts need the Prime Minister's signature: the countersignature (art. 144). The Prime Minister then takes responsibility for the decision before the Sejm. Without it, the President can act only in matters the Constitution lists, the prerogatives (e.g. veto, pardon, granting citizenship, nominating the PM).
Doradcy prezydenta Advisory bodies
Rada Bezpieczeństwa Narodowego doradza prezydentowi w sprawach bezpieczeństwa. Rada Gabinetowa to posiedzenie Rady Ministrów pod przewodnictwem prezydenta; nie może jednak podejmować decyzji za rząd.
The National Security Council advises the President on security. The Cabinet Council is a meeting of the Council of Ministers chaired by the President, but it cannot make decisions on behalf of the government.
Sprawdź się · Część 2
Kto nadaje obywatelstwo polskie?
Art. 137 – prerogatywa prezydenta.
Co to jest kontrasygnata?
Art. 144.
Kto jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych?
Art. 134; w czasie pokoju za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej.
Co prezydent może zrobić z ustawą zamiast ją podpisać?
Prezydent nie może sam zmieniać ustaw.
Co oznacza „prawo łaski”?
Art. 139.
Część 3 · Pogłębienie History & practice
Pogłębienie
Prezydenci II Rzeczypospolitej Interwar presidents
Pierwszym prezydentem odrodzonej Polski był Gabriel Narutowicz, wybrany w grudniu 1922 roku. Zginął zamordowany kilka dni po objęciu urzędu. Po nim urząd sprawowali Stanisław Wojciechowski i Ignacy Mościcki. Po 1939 roku działał prezydent na uchodźstwie w Londynie.
The first president of reborn Poland was Gabriel Narutowicz, elected in December 1922. He was assassinated a few days after taking office. He was followed by Stanisław Wojciechowski and Ignacy Mościcki. After 1939 there was a president in exile in London.
Prezydenci III Rzeczypospolitej Presidents since 1989
- 1989–1990Wojciech Jaruzelski, wybrany przez Zgromadzenie Narodowe.Elected by the National Assembly, under the Round Table compromise.
- 1990–1995Lech Wałęsa, pierwszy prezydent wybrany w wyborach powszechnych. Insygnia władzy przekazał mu ostatni prezydent na uchodźstwie, Ryszard Kaczorowski.The first president chosen by popular vote. The last president in exile, Ryszard Kaczorowski, handed him the insignia of office.
- 1995–2005Aleksander Kwaśniewski, dwie kadencje.Two terms.
- 2005–2010Lech Kaczyński, zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem 10 kwietnia 2010 roku.Died in the air crash near Smolensk on 10 April 2010.
- 2010–2015Bronisław Komorowski.
- 2015–2025Andrzej Duda, dwie kadencje.Two terms.
- od 2025Karol Nawrocki, zaprzysiężony 6 sierpnia 2025 roku.Sworn in on 6 August 2025.
Odpowiedzialność prezydenta Accountability
Za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za przestępstwo prezydent może odpowiadać przed Trybunałem Stanu. Postawić go w stan oskarżenia może Zgromadzenie Narodowe większością 2/3 ustawowej liczby swoich członków.
For violating the Constitution or a statute, or for a crime, the President can be tried before the Tribunal of State. The National Assembly can indict the President by a majority of two thirds of its statutory membership.
Prezydent a premier President vs Prime Minister
Polska ma system parlamentarno-gabinetowy z silną pozycją prezydenta. Bieżącą politykę prowadzi rząd, a prezydent ma głównie narzędzia kontroli, zwłaszcza weto. Kiedy prezydent i rząd pochodzą z różnych obozów politycznych, mówi się o kohabitacji.
Poland has a parliamentary-cabinet system with a fairly strong president. Day-to-day policy is run by the government; the President's main tools are checks, above all the veto. When the President and the government come from opposing political camps, people speak of cohabitation (kohabitacja).
Sprawdź się · Część 3
Kto był pierwszym prezydentem II Rzeczypospolitej?
Piłsudski był Naczelnikiem Państwa, nie prezydentem.
Kto był pierwszym prezydentem wybranym w wyborach powszechnych?
Wybory 1990 roku.
Przed jakim organem prezydent odpowiada konstytucyjnie?
Art. 145.
Kiedy zginął prezydent Lech Kaczyński?
Katastrofa pod Smoleńskiem.
Co oznacza „kohabitacja”?
Termin pochodzi z francuskiej polityki.
Kluczowe daty Key dates
| Data | Wydarzenie | Event |
|---|---|---|
| 9.12.1922 | wybór Gabriela Narutowicza | Narutowicz elected |
| 16.12.1922 | zamach na prezydenta Narutowicza | Narutowicz assassinated |
| 19.07.1989 | Zgromadzenie Narodowe wybiera Jaruzelskiego | Jaruzelski elected by the National Assembly |
| 22.12.1990 | zaprzysiężenie Lecha Wałęsy | Wałęsa sworn in |
| 10.04.2010 | katastrofa smoleńska | Smolensk air crash |
| 6.08.2025 | zaprzysiężenie Karola Nawrockiego | Nawrocki sworn in |
Słownictwo Key vocabulary
| Polski | English |
|---|---|
| głowa państwa | head of state |
| urząd | office |
| objąć urząd · sprawować urząd | take office · hold office |
| zaprzysiężenie · złożyć przysięgę | swearing-in · take the oath |
| druga tura | run-off, second round |
| desygnować premiera | nominate the Prime Minister |
| weto · zawetować ustawę | veto · to veto a law |
| prawo łaski · ułaskawić | right of pardon · to pardon |
| kontrasygnata | countersignature |
| prerogatywa | prerogative (power exercised alone) |
| zwierzchnik Sił Zbrojnych | commander of the armed forces |
| orędzie | address (to the nation, to parliament) |
| order, odznaczenie | order, decoration |
Fiszki Flashcards
Test egzaminacyjny Exam-style test
Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.
Test · Prezydent RP
1. Kto sprawuje władzę wykonawczą razem z prezydentem?
Art. 10 ust. 2.
2. Jakie są wybory prezydenckie?
Art. 127.
3. Ile procent głosów trzeba zdobyć, żeby wygrać w pierwszej turze?
Więcej niż połowa ważnie oddanych głosów.
4. Kto desygnuje premiera?
Art. 154.
5. Kto zastępuje prezydenta, gdy urząd jest pusty?
Art. 131.
6. Kto mianuje ambasadorów?
Art. 133: prezydent ustanawia i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli RP.
7. Kto powołuje sędziów?
Art. 179.
8. Który z tych prezydentów sprawował urząd przez dwie kadencje?
Kwaśniewski (1995–2005) i Duda (2015–2025).
9. Kto był ostatnim prezydentem RP na uchodźstwie?
W 1990 r. przekazał insygnia Lechowi Wałęsie.
10. Czy prezydent może zmienić treść ustawy uchwalonej przez Sejm?
Prezydent nie ma prawa poprawiania ustaw.
Ściąga Cheat sheet
Prezydent RP
Wybory
- powszechne, równe, bezpośrednie, tajne
- kandydat: 35 lat, 100 000 podpisów
- wygrana: > 50% głosów, inaczej II tura po 14 dniach
- kadencja 5 lat, max 2 kadencje
- przysięga przed Zgromadzeniem Narodowym
Kompetencje
- podpis / weto (Sejm odrzuca 3/5) / TK
- desygnuje premiera, powołuje rząd
- zwierzchnik Sił Zbrojnych
- ratyfikacja umów, ambasadorowie
- sędziowie (wniosek KRS), prawo łaski
- nadaje obywatelstwo, ordery
- kontrasygnata premiera – poza prerogatywami
Osoby
- 1922 Narutowicz (pierwszy, zamordowany)
- 1990 Wałęsa – pierwszy z wyborów powszechnych
- Kwaśniewski · L. Kaczyński · Komorowski · Duda · Nawrocki (od 2025)
- zastępca: Marszałek Sejmu · Trybunał Stanu