01 · Ustrój państwa · lekcja 3 z 7

Prezydent RP

The President of the Republic of Poland

Prezydent jest głową państwa i najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej. Wybierają go bezpośrednio obywatele na 5 lat. Razem z Radą Ministrów sprawuje władzę wykonawczą.

The President is the head of state and the highest representative of the Republic. Citizens elect the President directly for 5 years. Together with the Council of Ministers, the President holds executive power.

Na skróty At a glance

15 lat

Kadencja; można ją powtórzyć tylko raz. Term of office; re-election only once.

235 lat

Minimalny wiek kandydata. Minimum age of a candidate.

3ponad 50%

Głosów potrzeba, by wygrać; inaczej druga tura. More than half the votes, otherwise a run-off.

4Zwierzchnik Sił Zbrojnych

Najwyższy zwierzchnik armii. Supreme commander of the armed forces.

Część 1 · Najważniejsze Election & role

Najważniejsze

Rola prezydenta The role (art. 126)

Prezydent jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej. Czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.

The President is the highest representative of the Republic of Poland and the guarantor of the continuity of state power. The President ensures observance of the Constitution and safeguards the sovereignty and security of the state and the inviolability and integrity of its territory.

Wybory prezydenckie Presidential elections (art. 127)

Wybory prezydenckie są powszechne, równe, bezpośrednie i tajne (cztery przymiotniki; nie ma tu proporcjonalności, bo wybiera się jedną osobę).

Presidential elections are universal, equal, direct and secret: four adjectives. There is no proportionality, because one person is elected.

WarunekPolskiEnglish
Kandydatobywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lata Polish citizen aged at least 35 on election day
Zgłoszeniepoparcie co najmniej 100 000 obywatelisignatures of at least 100,000 citizens
Wygranawięcej niż połowa ważnie oddanych głosówmore than half of the valid votes
Druga turapo 14 dniach, dwóch kandydatów z największą liczbą głosów14 days later, between the top two candidates
Kadencja5 lat, ponowny wybór tylko raz5 years, can be re-elected only once
Objęcie urzęduprzysięga przed Zgromadzeniem Narodowymoath before the National Assembly
Język · Language note Prezydent is masculine, and the office is called urząd Prezydenta. In formal Polish you write Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej or Prezydent RP with a capital P. Addressing the president: Panie Prezydencie! (vocative). The president's office is Kancelaria Prezydenta; the residence is the Pałac Prezydencki in Warsaw.

Sprawdź się · Część 1

Na ile lat wybiera się prezydenta?

Kadencja prezydenta trwa 5 lat.

Ile razy można zostać wybranym na prezydenta?

Ponowny wybór możliwy tylko raz – maksymalnie dwie kadencje.

Ile lat musi mieć kandydat na prezydenta?

Najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat.

Kiedy jest druga tura wyborów?

Druga tura odbywa się 14 dni po pierwszej.

Przed kim prezydent składa przysięgę?

Art. 130.

Część 2 · Szczegóły Powers

Szczegóły

Kompetencje prezydenta można podzielić na kilka grup. Najważniejsze warto znać na pamięć.

The President's powers fall into several groups. The main ones are worth knowing by heart.

ObszarKompetencjeEnglish
Ustawypodpisuje ustawy, może zgłosić weto, może skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego, ma inicjatywę ustawodawcząsigns laws, may veto them, may refer them to the Constitutional Tribunal, may propose bills
Rząddesygnuje premiera i powołuje Radę Ministrównominates the Prime Minister and appoints the government
Parlamentzarządza wybory do Sejmu i Senatu, w określonych przypadkach skraca kadencję Sejmuorders parliamentary elections; in specific cases dissolves the Sejm
Polityka zagranicznaratyfikuje umowy międzynarodowe, mianuje ambasadorów, reprezentuje państworatifies treaties, appoints ambassadors, represents the state abroad
Wojskojest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, mianuje generałówsupreme commander of the armed forces, appoints generals
Sądypowołuje sędziów (na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa), stosuje prawo łaskiappoints judges (on the proposal of the National Council of the Judiciary), grants pardons
Obywatelenadaje obywatelstwo polskie, nadaje ordery i odznaczeniagrants Polish citizenship, awards orders and decorations
Ważne dla Ciebie · Relevant to you Granting Polish citizenship is a presidential power (art. 137). It is one of two routes: you can apply to the President for citizenship (nadanie obywatelstwa), or be recognised as a citizen by the voivode (uznanie za obywatela). The draft law will say which routes the planned exam applies to. More in Prawa, obowiązki i wybory.

Weto i kontrasygnata Veto and countersignature

Prezydent może odmówić podpisania ustawy i zwrócić ją Sejmowi. To jest weto. Sejm może je odrzucić większością 3/5 głosów.

The President can refuse to sign a law and send it back to the Sejm: that is a veto. The Sejm can override it with a three-fifths majority.

Większość aktów prezydenta wymaga podpisu premiera. To jest kontrasygnata (art. 144): premier bierze odpowiedzialność przed Sejmem za decyzję prezydenta. Bez kontrasygnaty prezydent może działać tylko w sprawach wymienionych w konstytucji, czyli w ramach swoich prerogatyw (np. weto, prawo łaski, nadawanie obywatelstwa, desygnowanie premiera).

Most of the President's official acts need the Prime Minister's signature: the countersignature (art. 144). The Prime Minister then takes responsibility for the decision before the Sejm. Without it, the President can act only in matters the Constitution lists, the prerogatives (e.g. veto, pardon, granting citizenship, nominating the PM).

Doradcy prezydenta Advisory bodies

Rada Bezpieczeństwa Narodowego doradza prezydentowi w sprawach bezpieczeństwa. Rada Gabinetowa to posiedzenie Rady Ministrów pod przewodnictwem prezydenta; nie może jednak podejmować decyzji za rząd.

The National Security Council advises the President on security. The Cabinet Council is a meeting of the Council of Ministers chaired by the President, but it cannot make decisions on behalf of the government.

Sprawdź się · Część 2

Kto nadaje obywatelstwo polskie?

Art. 137 – prerogatywa prezydenta.

Co to jest kontrasygnata?

Art. 144.

Kto jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych?

Art. 134; w czasie pokoju za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej.

Co prezydent może zrobić z ustawą zamiast ją podpisać?

Prezydent nie może sam zmieniać ustaw.

Co oznacza „prawo łaski”?

Art. 139.

Część 3 · Pogłębienie History & practice

Pogłębienie

Prezydenci II Rzeczypospolitej Interwar presidents

Pierwszym prezydentem odrodzonej Polski był Gabriel Narutowicz, wybrany w grudniu 1922 roku. Zginął zamordowany kilka dni po objęciu urzędu. Po nim urząd sprawowali Stanisław Wojciechowski i Ignacy Mościcki. Po 1939 roku działał prezydent na uchodźstwie w Londynie.

The first president of reborn Poland was Gabriel Narutowicz, elected in December 1922. He was assassinated a few days after taking office. He was followed by Stanisław Wojciechowski and Ignacy Mościcki. After 1939 there was a president in exile in London.

Prezydenci III Rzeczypospolitej Presidents since 1989

  1. 1989–1990Wojciech Jaruzelski, wybrany przez Zgromadzenie Narodowe.Elected by the National Assembly, under the Round Table compromise.
  2. 1990–1995Lech Wałęsa, pierwszy prezydent wybrany w wyborach powszechnych. Insygnia władzy przekazał mu ostatni prezydent na uchodźstwie, Ryszard Kaczorowski.The first president chosen by popular vote. The last president in exile, Ryszard Kaczorowski, handed him the insignia of office.
  3. 1995–2005Aleksander Kwaśniewski, dwie kadencje.Two terms.
  4. 2005–2010Lech Kaczyński, zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem 10 kwietnia 2010 roku.Died in the air crash near Smolensk on 10 April 2010.
  5. 2010–2015Bronisław Komorowski.
  6. 2015–2025Andrzej Duda, dwie kadencje.Two terms.
  7. od 2025Karol Nawrocki, zaprzysiężony 6 sierpnia 2025 roku.Sworn in on 6 August 2025.

Odpowiedzialność prezydenta Accountability

Za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za przestępstwo prezydent może odpowiadać przed Trybunałem Stanu. Postawić go w stan oskarżenia może Zgromadzenie Narodowe większością 2/3 ustawowej liczby swoich członków.

For violating the Constitution or a statute, or for a crime, the President can be tried before the Tribunal of State. The National Assembly can indict the President by a majority of two thirds of its statutory membership.

Prezydent a premier President vs Prime Minister

Polska ma system parlamentarno-gabinetowy z silną pozycją prezydenta. Bieżącą politykę prowadzi rząd, a prezydent ma głównie narzędzia kontroli, zwłaszcza weto. Kiedy prezydent i rząd pochodzą z różnych obozów politycznych, mówi się o kohabitacji.

Poland has a parliamentary-cabinet system with a fairly strong president. Day-to-day policy is run by the government; the President's main tools are checks, above all the veto. When the President and the government come from opposing political camps, people speak of cohabitation (kohabitacja).

Sprawdź się · Część 3

Kto był pierwszym prezydentem II Rzeczypospolitej?

Piłsudski był Naczelnikiem Państwa, nie prezydentem.

Kto był pierwszym prezydentem wybranym w wyborach powszechnych?

Wybory 1990 roku.

Przed jakim organem prezydent odpowiada konstytucyjnie?

Art. 145.

Kiedy zginął prezydent Lech Kaczyński?

Katastrofa pod Smoleńskiem.

Co oznacza „kohabitacja”?

Termin pochodzi z francuskiej polityki.

Kluczowe daty Key dates

DataWydarzenieEvent
9.12.1922wybór Gabriela NarutowiczaNarutowicz elected
16.12.1922zamach na prezydenta NarutowiczaNarutowicz assassinated
19.07.1989Zgromadzenie Narodowe wybiera JaruzelskiegoJaruzelski elected by the National Assembly
22.12.1990zaprzysiężenie Lecha WałęsyWałęsa sworn in
10.04.2010katastrofa smoleńskaSmolensk air crash
6.08.2025zaprzysiężenie Karola NawrockiegoNawrocki sworn in

Słownictwo Key vocabulary

PolskiEnglish
głowa państwahead of state
urządoffice
objąć urząd · sprawować urządtake office · hold office
zaprzysiężenie · złożyć przysięgęswearing-in · take the oath
druga turarun-off, second round
desygnować premieranominate the Prime Minister
weto · zawetować ustawęveto · to veto a law
prawo łaski · ułaskawićright of pardon · to pardon
kontrasygnatacountersignature
prerogatywaprerogative (power exercised alone)
zwierzchnik Sił Zbrojnychcommander of the armed forces
orędzieaddress (to the nation, to parliament)
order, odznaczenieorder, decoration

Fiszki Flashcards

Kadencja prezydentaterm
pięć lat
Minimalny wiek kandydataminimum age
trzydzieści pięć lat
Ile podpisów, żeby zgłosić kandydata?signatures needed
sto tysięcy
Gdzie prezydent składa przysięgę?oath before…
przed Zgromadzeniem Narodowym
Kto nadaje obywatelstwo polskie?grants citizenship
Prezydent
Podpis premiera pod aktem prezydentacountersignature
kontrasygnata
Odrzucenie weta prezydentaveto override
trzy piąte głosów w Sejmie
Pierwszy prezydent II RPfirst interwar president
Gabriel Narutowicz
Pierwszy prezydent z wyborów powszechnychfirst popularly elected
Lech Wałęsa
Sąd dla prezydentatribunal for the president
Trybunał Stanu

Test egzaminacyjny Exam-style test

Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.

Test · Prezydent RP

1. Kto sprawuje władzę wykonawczą razem z prezydentem?

Art. 10 ust. 2.

2. Jakie są wybory prezydenckie?

Art. 127.

3. Ile procent głosów trzeba zdobyć, żeby wygrać w pierwszej turze?

Więcej niż połowa ważnie oddanych głosów.

4. Kto desygnuje premiera?

Art. 154.

5. Kto zastępuje prezydenta, gdy urząd jest pusty?

Art. 131.

6. Kto mianuje ambasadorów?

Art. 133: prezydent ustanawia i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli RP.

7. Kto powołuje sędziów?

Art. 179.

8. Który z tych prezydentów sprawował urząd przez dwie kadencje?

Kwaśniewski (1995–2005) i Duda (2015–2025).

9. Kto był ostatnim prezydentem RP na uchodźstwie?

W 1990 r. przekazał insygnia Lechowi Wałęsie.

10. Czy prezydent może zmienić treść ustawy uchwalonej przez Sejm?

Prezydent nie ma prawa poprawiania ustaw.

Ściąga Cheat sheet

Prezydent RP

Wybory

  • powszechne, równe, bezpośrednie, tajne
  • kandydat: 35 lat, 100 000 podpisów
  • wygrana: > 50% głosów, inaczej II tura po 14 dniach
  • kadencja 5 lat, max 2 kadencje
  • przysięga przed Zgromadzeniem Narodowym

Kompetencje

  • podpis / weto (Sejm odrzuca 3/5) / TK
  • desygnuje premiera, powołuje rząd
  • zwierzchnik Sił Zbrojnych
  • ratyfikacja umów, ambasadorowie
  • sędziowie (wniosek KRS), prawo łaski
  • nadaje obywatelstwo, ordery
  • kontrasygnata premiera – poza prerogatywami

Osoby

  • 1922 Narutowicz (pierwszy, zamordowany)
  • 1990 Wałęsa – pierwszy z wyborów powszechnych
  • Kwaśniewski · L. Kaczyński · Komorowski · Duda · Nawrocki (od 2025)
  • zastępca: Marszałek Sejmu · Trybunał Stanu