09 · Składnia · Syntax

Zdania warunkowe

Conditional sentences

jeśli…? if (real)gdyby…? if (unreal)chyba że… unless

Polish needs only two patterns where English has four. Real conditions use jeśli + future: Jeśli będzie padać, zostaniemy w domu. Unreal ones use gdyby + past form, with the conditional in the other clause: Gdybym miał czas, pojechałbym. The same sentence covers "if I had" and "if I had had": context tells you which.

czerwony = the conditional marker / verb form🔊 = listenEN (top right) = hide translations

Na skróty At a glance

1Real → jeśli + future

Jeśli przyjdziesz, ugotuję obiad. English says "if you come"; Polish says "if you will come".

2Always true → present

Jeśli podgrzewamy wodę do stu stopni, wrze.

3Unreal → gdyby + past

Gdybym miał czas, pojechałbym. The person ending goes on gdyby.

4Always a comma

Between the two clauses, whichever comes first: Pojechałbym, gdybym miał czas.

TypeEnglishPolish
General truthIf you heat ice, it melts.Jeśli podgrzewasz lód, topi się.
jeśli + present → present
Real / likelyIf it rains, we'll stay home.Jeśli będzie padać, zostaniemy w domu.
jeśli + future → future / imperative
Unreal nowIf I had time, I'd go.Gdybym miał czas, pojechałbym.
gdyby + past → conditional
Unreal pastIf I had had time, I'd have gone.Gdybym (wtedy) miał czas, pojechałbym.
same form + time context

Poziom 1 · Podstawy Basics

A2–B1 Real conditions: things that can really happen.

1.1 Jeśli + przyszły The future in the "if" clause

The biggest difference from English: when the condition is about the future, both halves use the future tense (see Czas przyszły 2.3).

English
Polish
If it rains, we'll stay home.
→
Jeśli będzie padać, zostaniemy w domu.
If the price falls, I'll buy.
→
Jeśli kurs spadnie, kupię.
If you finish early, call me.
→
Jeśli skończysz wcześniej, zadzwoń.

Jeśli będziesz w Gdańsku, odwiedź Westerplatte.

If you're in Gdańsk, visit Westerplatte.

Jeśli inflacja spadnie, bank obniży stopy.

If inflation falls, the bank will cut rates.

Jeśli model się zawiesi, uruchom go ponownie.

If the model freezes, restart it.

Jeśli zostanie trochę zupy, zjem ją jutro.

If there's some soup left, I'll eat it tomorrow.

Jeśli nie zdążę, napiszę do ciebie.

If I don't make it in time, I'll message you.

Jeśli pogoda dopisze, zobaczymy deszcz meteorów.

If the weather holds, we'll see the meteor shower.

1.2 Prawdy ogólne General truths and habits: present tense

Jeśli podgrzewamy wodę do stu stopni, wrze.

If we heat water to 100 degrees, it boils.

Jeśli nie śpię, jestem nie do życia.

If I don't sleep, I'm useless.

Jeśli rosną stopy, zwykle spadają ceny obligacji.

When rates rise, bond prices usually fall.

Jeśli klient płaci gotówką, dostaje rabat.

If a customer pays cash, they get a discount.

1.3 Jeśli, jeżeli, jak Three ways to say "if" (real)

WordRegisterPrzykład
jeślineutral, the defaultJeśli chcesz, pójdę z tobą.
jeżelislightly more formal, writtenJeżeli umowa zostanie podpisana, płatność nastąpi w ciągu 14 dni.
jakcolloquialJak będzie ładnie, pójdziemy na rower.

The main clause can start with to ("then"): Jeśli chcesz, to pójdę z tobą. It's optional and common in speech.

Sprawdź się · Poziom 1

Write the verb in the right form. Press Enter to check one answer and move to the next.

  1. Jeśli jutro ładnie, pójdziemy na spacer. (być)
  2. Jeśli , ugotuję obiad. (przyjść, ty)
  3. Jeśli kurs , kupię więcej. (spaść)
  4. Jeśli wcześniej, zadzwoń. (skończyć, ty)
  5. Jeśli nie , napiszę. (zdążyć, ja)
  6. Jeśli podgrzewamy lód, się. (topić, general truth)
  7. Jeśli będziesz w Krakowie, Wawel. (odwiedzić, imperative)
  8. Jak padać, zostaniemy w domu. (być)

Poziom 2 · Średniozaawansowany Intermediate

B1 Unreal conditions with gdyby, and gdyby nie…

2.1 Gdyby + forma przeszła The unreal "if"

Gdyby takes the person ending, and the verb after it is a plain past form (3rd person, with gender). The other clause uses the conditional.

gdyby + …+ past formmain clause
jagdybymmiał / miałapojechałbym / pojechałabym
tygdybyśmiał / miałapojechałbyś / pojechałabyś
on / onagdybymiał / miałapojechałby / pojechałaby
mygdybyśmymieli / miałypojechalibyśmy / pojechałybyśmy
wygdybyściemieli / miałypojechalibyście / pojechałybyście
oni / onegdybymieli / miałypojechaliby / pojechałyby

Gdybym miał więcej czasu, uczyłbym się chińskiego.

If I had more time, I'd learn Chinese.

Gdybyś wygrała milion, co byś zrobiła?

If you won a million, what would you do?

Gdyby Ziemia nie miała Księżyca, doba byłaby znacznie krótsza.

If the Earth had no Moon, the day would be much shorter.

Gdyby AI umiała myśleć jak człowiek, czy miałaby prawa?

If AI could think like a human, would it have rights?

Gdybyśmy mieszkali nad morzem, pływalibyśmy codziennie.

If we lived by the sea, we'd swim every day.

Zmieniłbym pracę, gdybym się nie bał.

I'd change jobs if I weren't afraid.

Only one "by" ✗ Gdybym miałbym czas. The by is already inside gdybym, so the verb after it is the plain past: ✓ Gdybym miał czas.

2.2 Jeśli czy gdyby? Possible vs imaginary

Jeśli: I think it may happen
Gdyby: unlikely or impossible
Jeśli wygram, kupię dom.
I'm in the final, I might win.
↔
Gdybym wygrał, kupiłbym dom.
Just dreaming.
Jeśli będziesz miał czas, przyjdź.
You might be free.
↔
Gdybyś miał czas, przyszedłbyś.
But you're not free.

2.3 Gdyby nie… "If it weren't for…"

Gdyby nie + Mianownik = "if it weren't / hadn't been for". No verb is needed in the gdyby part.

Gdyby nie ty, nie dałbym rady.

If it weren't for you, I wouldn't have made it.

Gdyby nie deszcz, pojechalibyśmy w góry.

If it hadn't been for the rain, we'd have gone to the mountains.

Gdyby nie szczepionki, miliony ludzi by umarły.

If it weren't for vaccines, millions of people would have died.

Gdyby nie sprzedaż internetowa, sklep by zbankrutował.

If it weren't for online sales, the shop would have gone bankrupt.

Sprawdź się · Poziom 2

Choose the correct form.

Gdybym ___ pieniądze, kupiłbym dom.

gdyby + plain past form.

Jeśli jutro ___ ładnie, pójdziemy.

Real future → jeśli + future.

Gdyby nie ___, nie zdałbym.

gdyby nie + Mianownik.

Gdyby___ wiedziała, powiedziałabyś mi?

ty → gdybyś.

I'm in the lottery final and might win: “___ wygram, kupię dom.”

Possible → jeśli.

Gdybyśmy mieszkali nad morzem, ___ codziennie.

Main clause → conditional.

Uzupełnij · Fill in

  1. Gdy miał czas, pojechałbym z wami. (ja)
  2. Gdybyś w Warszawie, często byśmy się widzieli. (mieszkać)
  3. Gdyby nie , poszlibyśmy na spacer. (deszcz)
  4. Gdybym wygrał milion, dom. (kupić)
  5. Gdybyśmy samochód, pojechalibyśmy nad jezioro. (mieć, mixed)
  6. Zmieniłabym pracę, gdy się nie bała. (ja)
  7. Jeśli chwilę, zadzwoń. (znaleźć)
  8. Gdyby nie , nie znalazłbym tej pracy. (internet)

Poziom 3 · Zaawansowany Advanced

B2 Past and mixed conditionals, and other ways to express conditions: unless, provided that, in case.

3.1 Przeszłość i mieszane "If I had known…"

Polish uses the same forms for unreal past conditions. Time words (wtedy, wczoraj, w 2012 roku) and context show you it's about the past.

Gdybym wiedział wcześniej, przyszedłbym.

If I'd known earlier, I'd have come.

Gdybym w 2012 roku kupił bitcoina, dziś byłbym milionerem.

If I'd bought bitcoin in 2012, I'd be a millionaire today. (mixed)

Gdybyś wtedy nie zrezygnował, byłbyś teraz dyrektorem.

If you hadn't quit then, you'd be a director now. (mixed)

Gdyby Fleming nie zostawił brudnych szalek, nie odkryłby penicyliny.

If Fleming hadn't left dirty Petri dishes, he wouldn't have discovered penicillin.

A literary past form exists too: Gdybym był wiedział, byłbym przyszedł. You'll see it in older books; it isn't needed in modern speech.

3.2 Inne spójniki warunkowe Unless, provided that, in case

SpójnikMeaningPrzykład
chyba żeunlessPrzyjdę, chyba że będzie padać.
pod warunkiem żeprovided that, on condition thatPożyczę ci, pod warunkiem że oddasz do piątku.
o ileas long as, provided; as far asPrzyjdę, o ile zdążę. · O ile wiem, sklep jest zamknięty.
w razie + Dopełniaczin case ofW razie problemów proszę dzwonić.
w przypadku gdy / jeśliin the event that (formal)W przypadku gdy lot zostanie odwołany, zwrócimy koszty.
jeśli nie / gdyby nieif notJeśli nie zadzwonisz, będę się martwić.
jakby (colloquial gdyby)if (unreal or tentative)Jakbyś czegoś potrzebował, dzwoń.
"Jeśli chodzi o…" is not a condition Jeśli chodzi o cenę, … = "As for the price, …" / "When it comes to the price, …". A fixed phrase for changing topic.

3.3 Szyk i interpunkcja Order and commas

  • Either clause can come first, always with a comma: Jeśli chcesz, pójdę. / Pójdę, jeśli chcesz.
  • to can open the main clause (only when the condition comes first): Gdybym wiedział, to bym ci powiedział. Note how by then moves onto to: to bym.
  • In a question, the conditional usually moves by forward: Co byś zrobił, gdyby…?

Sprawdź się · Poziom 3

  1. Przyjdę, będzie padać. (unless)
  2. Pożyczę ci, oddasz w piątek. (provided that)
  3. problemów proszę dzwonić. (in case of)
  4. wiem, sklep jest zamknięty. (as far as)
  5. Gdybym wtedy te akcje, byłbym bogaty. (kupić)
  6. Gdybym wiedział, to ci powiedział.
  7. Co zrobił, gdybyś wygrał?
  8. czegoś potrzebował, dzwoń. (colloquial "if you")

Poziom 4 · Biegłość Fluent & native usage

C1–C2 Daydreaming with gdyby tak, byle, register traps, and proverbs built on conditions.

4.1 Gdyby tak… "What if we just…?"

Gdyby tak + infinitive is a wistful suggestion or daydream, with no main clause needed.

Gdyby tak rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady…

What if we just dropped everything and went off to the Bieszczady mountains…

A famous Polish daydream.

Gdyby tak zamówić pizzę?

How about ordering a pizza?

Co by było, gdyby…?

What would happen if…? (title of countless "what if" debates)

Gdyby nie to, że jestem zmęczony, poszedłbym z wami.

If it weren't for the fact that I'm tired, I'd go with you.

4.2 Byle, byleby "As long as"

Pojedziemy gdziekolwiek, byle nie padało.

We'll go anywhere, as long as it doesn't rain.

Mogę pracować do nocy, byleby projekt był gotowy.

I can work late into the night, as long as the project is done.

4.3 Rejestr Formal, neutral and spoken

Register"Should you have any questions…"
Formal emailW razie pytań pozostaję do dyspozycji. · Gdyby mieli Państwo pytania, służę pomocą.
NeutralJeśli będzie Pan miał pytania, proszę dzwonić.
SpokenJakbyś miał jakieś pytania, dzwoń.

You'll also hear Jeśli miałby Pan pytania… (jeśli + conditional) in business Polish. It's widespread, but careful writers prefer gdyby or jeśli + future.

4.4 Przysłowia i powiedzenia Proverbs and sayings

Jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma.

If you don't have what you like, you like what you have.

Make the best of what you've got.

Nie ma pizzy? Jak się nie ma, co się lubi…

Jak trwoga, to do Boga.

When there's fear, (people turn) to God.

People remember God only in trouble.

Przed egzaminem wszyscy się modlą. Jak trwoga, to do Boga.

Jak się powiedziało A, trzeba powiedzieć B.

If you've said A, you must say B.

In for a penny, in for a pound.

Zacząłeś ten projekt, więc jak się powiedziało A…

Jeśli nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze.

If you don't know what it's about, it's about money.

Follow the money.

Dlaczego zmienili przepisy? Jeśli nie wiadomo, o co chodzi…

Jak się nie przewrócisz, to się nie nauczysz.

If you don't fall over, you won't learn.

You learn from your mistakes.

Błędy w kodzie to norma. Jak się nie przewrócisz…

Gdyby babcia miała wąsy, to by była dziadkiem.

If grandma had a moustache, she'd be grandpa.

If ifs and buts were candy and nuts…

Gdyby, gdyby… Gdyby babcia miała wąsy…

Gdyby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała.

If the goat hadn't jumped, she wouldn't have broken her leg.

You had it coming.

Mówiłem, żebyś nie skakał z murku. Gdyby kózka…

Sprawdź się · Poziom 4

“Gdyby tak rzucić wszystko…” expresses…

gdyby tak + infinitive = wistful "what if".

“Pojedziemy, byle nie padało” means…

byle = as long as.

Most careful written style:

Purists prefer gdyby here.

“Jeśli chodzi o cenę…” means…

Fixed topic-changing phrase.

Uzupełnij powiedzenie

  1. Jak się nie ma, co się lubi, to się , co się ma.
  2. Jak trwoga, to do .
  3. Jak się powiedziało A, trzeba powiedzieć .
  4. Jeśli nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o .
  5. Gdyby zamówić pizzę?
  6. Pojedziemy, nie padało.

Najczęstsze błędy Top mistakes

Jeśli jutro pada, zostanę w domu.
Jeśli jutro będzie padać, zostanę w domu.
Future event → future after jeśli.
Gdybym miałbym czas…
Gdybym miał czas…
One by only.
Gdybym mam czas…
Gdybym miał czas…
gdyby + past form.
Gdyby ja wiedział…
Gdybym wiedział…
The person ending goes on gdyby.
Kiedy bym miał czas, pojechałbym.
Gdybym miał czas, pojechałbym.
Unreal "if" = gdyby.
Gdyby nie ciebie…
Gdyby nie ty…
gdyby nie + Mianownik.
Jeśli przyjdziesz zadzwoń.
Jeśli przyjdziesz, zadzwoń.
Always a comma between clauses.
Gdybym wygrał, kupię dom.
Gdybym wygrał, kupiłbym dom.
Don't mix: gdyby → conditional.

Fiszki Flashcards: say the answer out loud before flipping

If it rains (tomorrow)…
Jeśli będzie padać…
If you come, I'll cook.
Jeśli przyjdziesz, ugotuję.
If I (m.) had time…
Gdybym miał czas…
If you (ż.) knew…
Gdybyś wiedziała…
If we (mixed) lived…
Gdybyśmy mieszkali…
If it weren't for you…
Gdyby nie ty…
unless
chyba że
provided that
pod warunkiem że
in case of problems
w razie problemów
as far as I know
o ile wiem
as long as it doesn't rain
byle nie padało
What if we just…
Gdyby tak…
What would happen if…?
Co by było, gdyby…?
If I'd known, I'd have come. (m.)
Gdybym wiedział, przyszedłbym.
As for the price…
Jeśli chodzi o cenę…
Follow the money.
Jeśli nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze.

Test końcowy Mixed test (all levels)

Mixed on purpose. Decide first: real (jeśli + future) or unreal (gdyby + past → conditional)?

  1. Jeśli jutro zimno, wezmę kurtkę. (być)
  2. Gdybym bogaty, podróżowałbym po świecie. (być)
  3. Gdybyś mnie zapytał, ci. (pomóc, ja)
  4. Jeśli Anię, pozdrów ją. (zobaczyć)
  5. Gdyby nie , nie poradziłbym sobie. (mama)
  6. Przyjdę, się rozchoruję. (unless)
  7. Gdy mieli dom z ogrodem, mielibyśmy psa. (my)
  8. Jeśli inwestorzy zaufanie, kurs spadnie. (stracić)
  9. Gdyby Ziemia nie miała atmosfery, życie by nie (powstać)
  10. Co zrobiła, gdybyś wygrała?
  11. awarii proszę dzwonić na infolinię.
  12. Jeśli podgrzewamy wodę do stu stopni, (wrzeć)
  13. Gdybym wtedy rodziców, dziś byłbym lekarzem. (posłuchać)
  14. Pojadę z wami, zdążę. (provided)

Ściąga Cheat sheet

Zdania warunkowe

Real

  • jeśli / jeżeli / jak + future → future / imperative
  • Jeśli będzie padać, zostaniemy.
  • general truth: present → present

Unreal (now or past)

  • gdybym / byś / by / byśmy / byście / by + past form
  • → conditional: pojechałbym
  • gdyby nie + M.: gdyby nie ty
  • ✗ gdybym miałbym

Inne

  • chyba że = unless · pod warunkiem że · o ile
  • w razie + D. · byle = as long as
  • gdyby tak + inf. = what if…
  • always a comma