PRL i Solidarność
Communist Poland & Solidarity (1944–1989)
Po wojnie władzę w Polsce przejęli komuniści zależni od Moskwy. Państwo nazywało się Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL). Polacy wielokrotnie protestowali, a w 1980 roku powstał ruch „Solidarność”, który w 1989 roku doprowadził do pokojowego końca komunizmu.
After the war, communists dependent on Moscow took power in Poland. The state was called the Polish People's Republic (PRL). Poles protested again and again, and in 1980 the Solidarity movement was born, which in 1989 led to a peaceful end of communism.
Na skróty At a glance
Karol Wojtyła papieżem Janem Pawłem II. A Polish Pope.
Strajki i powstanie „Solidarności”. Strikes and the birth of Solidarity.
Stan wojenny. Martial law.
Okrągły Stół i wybory 4 czerwca. Round Table and the 4 June elections.
Część 1 · Najważniejsze Solidarity & 1989
Najważniejsze
Papież z Polski A Polish Pope
16 października 1978 roku kardynał z Krakowa Karol Wojtyła został papieżem i przyjął imię Jan Paweł II. Podczas pierwszej pielgrzymki do Polski w 1979 roku powiedział w Warszawie: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!”. Miliony Polaków poczuły, że jest ich wielu i że mogą działać razem.
On 16 October 1978 Cardinal Karol Wojtyła of Kraków became Pope, taking the name John Paul II. On his first pilgrimage to Poland in 1979 he said in Warsaw: "Let your Spirit descend and renew the face of the earth. This land!" Millions of Poles felt that there were many of them and that they could act together.
„Solidarność” Solidarity
W sierpniu 1980 roku wybuchły strajki w całym kraju. Centrum była Stocznia Gdańska, gdzie strajkiem kierował elektryk Lech Wałęsa. Strajkujący spisali 21 postulatów. 31 sierpnia 1980 roku władza podpisała porozumienia sierpniowe i zgodziła się na wolne związki zawodowe. Powstał NSZZ „Solidarność”, który wkrótce miał około 10 milionów członków.
In August 1980 strikes broke out across the country. The centre was the Gdańsk Shipyard, where the strike was led by the electrician Lech Wałęsa. The strikers wrote down 21 demands. On 31 August 1980 the authorities signed the August Agreements and accepted free trade unions. The Independent Self-Governing Trade Union "Solidarity" was born, and soon had about 10 million members.
Stan wojenny i rok 1989 Martial law and 1989
13 grudnia 1981 roku generał Wojciech Jaruzelski wprowadził stan wojenny. „Solidarność” zdelegalizowano, a tysiące działaczy internowano. W 1983 roku Lech Wałęsa dostał Pokojową Nagrodę Nobla.
On 13 December 1981 General Wojciech Jaruzelski imposed martial law. Solidarity was banned and thousands of activists were interned. In 1983 Lech Wałęsa received the Nobel Peace Prize.
W 1989 roku władza usiadła do rozmów z opozycją przy Okrągłym Stole (6 lutego – 5 kwietnia). 4 czerwca 1989 roku odbyły się częściowo wolne wybory, które „Solidarność” wygrała prawie całkowicie. W sierpniu premierem został Tadeusz Mazowiecki. Polska jako pierwsza rozpoczęła upadek komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.
In 1989 the authorities sat down with the opposition at the Round Table (6 February – 5 April). On 4 June 1989 partly free elections were held, and Solidarity won almost everything it could. In August Tadeusz Mazowiecki became Prime Minister. Poland was the first to start the fall of communism in Central and Eastern Europe.
Sprawdź się · Część 1
Jakie imię przyjął Karol Wojtyła jako papież?
16 października 1978.
Gdzie zaczął się wielki strajk w sierpniu 1980 roku?
Kierował nim Lech Wałęsa.
Kto wprowadził stan wojenny?
13 grudnia 1981.
Ilu członków miała „Solidarność” w 1981 roku?
Największy ruch społeczny w historii Polski.
Jak nazywały się rozmowy władzy z opozycją w 1989 roku?
Luty–kwiecień 1989.
Część 2 · Szczegóły The "Polish months"
Szczegóły
Historia PRL to historia kolejnych kryzysów. Mówi się o „polskich miesiącach”, bo wiele protestów kojarzy się z nazwą miesiąca.
The history of the PRL is a history of successive crises. People speak of the "Polish months", because many protests are known by the name of a month.
- 1946–1947Sfałszowane referendum i wybory; komuniści przejmują pełną władzę. Antykomunistyczne podziemie, tzw. żołnierze wyklęci, walczy jeszcze kilka lat.A rigged referendum and elections; communists take full power. The anti-communist underground ("cursed soldiers") fights on for several years.
- Czerwiec 1956Robotnicy w Poznaniu protestują pod hasłem „Chleba i wolności”; wojsko strzela do ludzi.Workers in Poznań protest for "bread and freedom"; the army fires on them.
- Październik 1956Władzę obejmuje Władysław Gomułka; chwilowa „odwilż”.Gomułka takes power; a brief "thaw".
- Marzec 1968Protesty studentów; władze rozpętują kampanię antysemicką, około 13 tysięcy osób pochodzenia żydowskiego musi wyjechać z Polski.Student protests; the regime unleashes an antisemitic campaign, and about 13,000 people of Jewish origin are forced to leave Poland.
- Grudzień 1970Protesty na Wybrzeżu (Gdańsk, Gdynia, Szczecin) po podwyżkach cen; dziesiątki zabitych. Władzę obejmuje Edward Gierek.Protests on the Baltic coast after price rises; dozens killed. Edward Gierek takes over.
- Czerwiec 1976Protesty w Radomiu i Ursusie; powstaje Komitet Obrony Robotników (KOR).Protests in Radom and Ursus; the Workers' Defence Committee (KOR) is formed.
- Sierpień 1980Strajki i „Solidarność”.Strikes and Solidarity.
Ofiary stanu wojennego Victims of martial law
16 grudnia 1981 roku w kopalni „Wujek” w Katowicach milicja zastrzeliła dziewięciu górników. W 1984 roku funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa zamordowali księdza Jerzego Popiełuszkę, kapelana „Solidarności”.
On 16 December 1981 at the Wujek coal mine in Katowice, the riot police shot nine miners dead. In 1984 officers of the communist Security Service murdered Father Jerzy Popiełuszko, Solidarity's chaplain.
Sprawdź się · Część 2
W którym mieście wybuchł protest w czerwcu 1956 roku?
„Chleba i wolności”.
Co się stało w marcu 1968 roku?
Około 13 tys. osób zmuszono do emigracji.
Gdzie protestowano w grudniu 1970 roku?
Gdańsk, Gdynia, Szczecin, Elbląg.
Co to był KOR?
Powstał po 1976 r.
Kto zamordował ks. Jerzego Popiełuszkę?
1984 r.
Część 3 · Pogłębienie Everyday life & memory
Pogłębienie
Życie codzienne Everyday life
W PRL brakowało wielu towarów. Ludzie stali w długich kolejkach, a mięso, cukier czy benzynę kupowało się na kartki. Panowała cenzura, nie można było swobodnie wyjeżdżać za granicę, a tajna policja, Służba Bezpieczeństwa (SB), inwigilowała obywateli. Jednocześnie odbudowano zniszczone miasta, wiele osób przeprowadziło się ze wsi do miast i bloków, a edukacja stała się powszechna.
In the PRL many goods were in short supply. People stood in long queues, and meat, sugar or petrol were bought with ration coupons. There was censorship, travel abroad was restricted, and the secret police, the SB, spied on citizens. At the same time, destroyed cities were rebuilt, many people moved from villages to towns and blocks of flats, and education became universal.
Pamięć Remembrance
| Data | Upamiętnienie | English |
|---|---|---|
| 1 marca | Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” | National Day of Remembrance of the "Cursed Soldiers" |
| 31 sierpnia | Dzień Solidarności i Wolności | Day of Solidarity and Freedom |
| 13 grudnia | rocznica stanu wojennego | anniversary of martial law |
W Gdańsku działa Europejskie Centrum Solidarności, a przed stocznią stoi Pomnik Poległych Stoczniowców 1970. Pojęcie „Solidarność” stało się symbolem pokojowej walki o wolność na całym świecie.
In Gdańsk there is the European Solidarity Centre, and in front of the shipyard stands the Monument to the Fallen Shipyard Workers of 1970. "Solidarność" became a worldwide symbol of the peaceful struggle for freedom.
Sprawdź się · Część 3
Co oznaczało kupowanie „na kartki”?
Kartki na mięso, cukier, benzynę.
Jak nazywała się tajna policja w PRL?
Wcześniej UB.
Kim byli „żołnierze wyklęci”?
Dzień pamięci: 1 marca.
Jaki budynek w Warszawie był „darem Stalina”?
Otwarty w 1955 r.
Kluczowe daty Key dates
- 1947sfałszowane wyboryrigged elections
- 1952konstytucja PRLPRL constitution
- 1956Poznański Czerwiec, PaździernikPoznań June, October thaw
- 1968MarzecMarch 1968
- 1970Grudzień na WybrzeżuDecember 1970
- 16.10.1978wybór Jana Pawła IIelection of John Paul II
- 31.08.1980porozumienia sierpniowe, „Solidarność”August Agreements
- 13.12.1981stan wojennymartial law
- 1983Nobel dla Lecha WałęsyWałęsa's Nobel Prize
- 1989Okrągły Stół, 4 czerwca, rząd MazowieckiegoRound Table, 4 June, Mazowiecki government
Słownictwo Key vocabulary
| Polski | English |
|---|---|
| komunizm · władza ludowa | communism · "people's power" |
| partia (PZPR) | the (communist) party |
| strajk · strajkować | strike · to strike |
| związek zawodowy | trade union |
| postulat | demand |
| opozycja · działacz | opposition · activist |
| stan wojenny · internowanie | martial law · internment |
| cenzura · inwigilacja | censorship · surveillance |
| kolejka · kartki | queue · ration coupons |
| transformacja ustrojowa | systemic transformation |
Fiszki Flashcards
Test egzaminacyjny Exam-style test
Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.
Test · PRL i Solidarność
1. Od którego państwa zależała PRL?
Blok wschodni, Układ Warszawski.
2. Co oznacza skrót NSZZ?
NSZZ „Solidarność”.
3. Ile postulatów spisali strajkujący w Gdańsku?
Tablice z postulatami są na liście UNESCO „Pamięć Świata”.
4. Jaką nagrodę dostał Lech Wałęsa w 1983 roku?
Pokojowa Nagroda Nobla.
5. Co się stało w kopalni „Wujek”?
16 grudnia 1981.
6. Kto został premierem w sierpniu 1989 roku?
Pierwszy niekomunistyczny premier.
7. Który przywódca rządził w latach 70.?
1970–1980.
8. Które święto obchodzimy 31 sierpnia?
Rocznica porozumień sierpniowych.
Ściąga Cheat sheet
PRL i Solidarność (1944–1989)
PRL
- 1946–47 fałszerstwa · żołnierze wyklęci (1 marca)
- 1952 konstytucja PRL · 1955 Pałac Kultury
- kolejki, kartki, cenzura, SB
Polskie miesiące
- VI 1956 Poznań · X 1956 Gomułka
- III 1968 studenci, kampania antysemicka
- XII 1970 Wybrzeże → Gierek
- VI 1976 Radom, Ursus → KOR
Droga do wolności
- 16.10.1978 Jan Paweł II · 1979 pielgrzymka
- VIII 1980 Stocznia Gdańska, 21 postulatów, Wałęsa
- 13.12.1981 stan wojenny (Jaruzelski) · Wujek
- 1983 Nobel · 1984 Popiełuszko
- 1989 Okrągły Stół · 4 czerwca · Mazowiecki