02 · Historia Polski · lekcja 1 z 8

Początki państwa

The beginnings of the Polish state: the Piasts (c. 960–1370)

Historia państwa polskiego zaczyna się w X wieku. Pierwszym historycznym władcą był Mieszko I z dynastii Piastów. W 966 roku przyjął chrzest, a Polska weszła do kręgu chrześcijańskiej Europy.

The history of the Polish state begins in the 10th century. Its first historical ruler was Mieszko I of the Piast dynasty. In 966 he was baptised, and Poland joined Christian Europe.

Na skróty At a glance

1966

Chrzest Polski. The baptism of Poland.

21000

Zjazd gnieźnieński. The Congress of Gniezno.

31025

Koronacja Bolesława Chrobrego, pierwszego króla. Coronation of the first king.

41138–1320

Rozbicie dzielnicowe. The period of fragmentation.

Część 1 · Najważniejsze Mieszko I & the baptism

Najważniejsze

Plemiona i legendy Tribes and legends

Przed powstaniem państwa na ziemiach polskich mieszkały plemiona słowiańskie, m.in. Polanie w Wielkopolsce (wokół Gniezna i Poznania) i Wiślanie w okolicach Krakowa. Od Polan pochodzi nazwa „Polska”: pole = field.

Before the state existed, Slavic tribes lived on Polish lands, including the Polanie in Greater Poland (around Gniezno and Poznań) and the Wiślanie around Kraków. The name "Polska" comes from the Polanie: pole = field.

Według legendy trzej bracia, Lech, Czech i Rus, poszli w trzy strony świata. Lech zobaczył białego orła w gnieździe na tle czerwonego nieba i założył tam gród Gniezno. Stąd orzeł biały w godle Polski.

According to legend, three brothers, Lech, Czech and Rus, went off in three directions. Lech saw a white eagle in its nest against a red sky and founded the stronghold of Gniezno there. Hence the white eagle in Poland's emblem.

Mieszko I i chrzest Mieszko I and the baptism

Mieszko I rządził od ok. 960 do 992 roku. W 965 roku ożenił się z czeską księżniczką Dobrawą, a w 966 roku przyjął chrzest. Chrzest Polski miał ogromne znaczenie: kraj wszedł do kultury łacińskiej Zachodu, zyskał pismo, Kościół i silną pozycję wobec sąsiadów.

Mieszko I ruled from about 960 to 992. In 965 he married the Czech princess Dobrawa, and in 966 he was baptised. The baptism of Poland was hugely important: the country joined the Latin culture of the West and gained writing, the Church and a stronger position against its neighbours.

Dziś · Today 966 is seen as the symbolic start of the Polish state. The 1050th anniversary was celebrated in 2016, and since 2019 14 April is a state holiday (not a day off): Święto Chrztu Polski. Poles often say „od Mieszka I” = "from the very beginning".

Sprawdź się · Część 1

W którym roku Mieszko I przyjął chrzest?

Chrzest Polski – 966.

Z jakiej dynastii pochodził Mieszko I?

Piastowie – pierwsza dynastia polska.

Kim była Dobrawa?

Ślub w 965 r.

Od nazwy jakiego plemienia pochodzi nazwa „Polska”?

Polanie mieszkali w Wielkopolsce.

Jaki ptak według legendy dał nazwę Gnieznu?

Lech zobaczył orła w gnieździe.

Część 2 · Szczegóły From Chrobry to Krzywousty

Szczegóły

Bolesław Chrobry Bolesław the Brave (992–1025)

Syn Mieszka, Bolesław Chrobry, był silnym władcą i wojownikiem. W 997 roku wysłał biskupa Wojciecha z misją do pogańskich Prusów. Wojciech zginął, a Bolesław wykupił jego ciało. Wojciech został świętym, patronem Polski.

Mieszko's son, Bolesław Chrobry (the Brave), was a strong ruler and warrior. In 997 he sent Bishop Wojciech (Adalbert) on a mission to the pagan Prussians. Wojciech was killed, and Bolesław bought back his body. Wojciech became a saint and patron of Poland.

W roku 1000 do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie przybył cesarz Otton III. Podczas zjazdu gnieźnieńskiego powstało arcybiskupstwo w Gnieźnie i biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Polski Kościół stał się niezależny od niemieckiego. W 1025 roku Bolesław koronował się na pierwszego króla Polski.

In the year 1000 Emperor Otto III came to St Wojciech's tomb in Gniezno. At the Congress of Gniezno an archbishopric was set up in Gniezno, with bishoprics in Kraków, Wrocław and Kołobrzeg. The Polish Church became independent of the German one. In 1025 Bolesław was crowned the first King of Poland.

Kolejni Piastowie Later Piasts

  1. ok. 1040Kazimierz Odnowiciel odbudowuje państwo po kryzysie; główną siedzibą staje się Kraków.Casimir the Restorer rebuilt the state after a crisis; Kraków became the main seat.
  2. 1079Konflikt króla Bolesława Śmiałego z biskupem krakowskim Stanisławem; biskup ginie, później zostaje świętym.King Bolesław the Bold clashed with Bishop Stanisław of Kraków; the bishop was killed and later became a saint.
  3. ok. 1115Gall Anonim pisze pierwszą kronikę o dziejach Polski.Gallus Anonymus wrote the first chronicle of Poland's history.
  4. 1138Testament Bolesława Krzywoustego dzieli kraj między synów.Bolesław Wrymouth's will divided the country among his sons.
Język · Royal nicknames Polish rulers are known by przydomki (nicknames): Chrobry (brave), Śmiały (bold), Krzywousty (wry-mouthed), Odnowiciel (restorer), Łokietek (elbow-high, i.e. short), Wielki (the Great). They decline like adjectives or nouns: za czasów Bolesława Chrobrego, Kazimierza Wielkiego, Władysława Łokietka.

Sprawdź się · Część 2

Kto był pierwszym koronowanym królem Polski?

Koronacja w 1025 r.

Który cesarz przybył do Gniezna w roku 1000?

Zjazd gnieźnieński.

Gdzie powstało pierwsze polskie arcybiskupstwo?

Rok 1000.

Kim był święty Wojciech?

Zginął w 997 r. u Prusów.

Kto napisał pierwszą kronikę Polski?

Na początku XII wieku.

Część 3 · Pogłębienie Fragmentation & reunion

Pogłębienie

Rozbicie dzielnicowe The period of fragmentation (1138–1320)

Po śmierci Krzywoustego Polska rozpadła się na dzielnice rządzone przez różnych książąt z rodu Piastów. Kraj był słaby. W 1226 roku książę Konrad Mazowiecki sprowadził Krzyżaków do walki z Prusami; później stali się oni groźnym sąsiadem. W 1241 roku Polskę najechali Mongołowie (bitwa pod Legnicą).

After Krzywousty's death Poland broke into provinces ruled by different Piast dukes. The country was weak. In 1226 Duke Konrad of Masovia brought in the Teutonic Knights to fight the Prussians; they later became a dangerous neighbour. In 1241 the Mongols invaded Poland (the Battle of Legnica).

Zjednoczenie Reunification

Władysław Łokietek zjednoczył większość ziem polskich i w 1320 roku koronował się w katedrze na Wawelu. Od tego czasu koronacje odbywały się w Krakowie.

Władysław the Elbow-high united most Polish lands and was crowned in Wawel Cathedral in 1320. From then on, coronations took place in Kraków.

Jego syn, Kazimierz Wielki (1333–1370), był ostatnim królem z dynastii Piastów. Wzmocnił państwo, budował zamki i miasta, ujednolicił prawo i w 1364 roku założył Akademię Krakowską (dziś Uniwersytet Jagielloński). Przyjmował też Żydów, którzy uciekali przed prześladowaniami w Europie. Mówi się o nim: „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”.

His son, Kazimierz Wielki (Casimir the Great, 1333–1370), was the last king of the Piast dynasty. He strengthened the state, built castles and towns, unified the law and in 1364 founded the Kraków Academy (today the Jagiellonian University). He also took in Jews fleeing persecution elsewhere in Europe. People say he "found Poland made of wood and left it made of stone".

Najstarszy polski język The oldest written Polish

Pierwsze zdanie zapisane po polsku pochodzi z Księgi henrykowskiej (1270): „Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj”, czyli „Daj, niech ja pomielę, a ty odpocznij”. Najstarszą polską pieśnią jest Bogurodzica, śpiewana m.in. przed bitwą pod Grunwaldem.

The first sentence written in Polish comes from the Book of Henryków (1270): "Let me grind, and you rest" (a husband to his wife at the quern). The oldest Polish song is the hymn Bogurodzica (Mother of God), sung among other times before the Battle of Grunwald.

Sprawdź się · Część 3

Co spowodował testament Krzywoustego (1138)?

Podział kraju między synów.

Kto sprowadził Krzyżaków do Polski?

W 1226 r.

Kto zjednoczył Polskę i koronował się w 1320 roku?

Pierwsza koronacja na Wawelu.

Który król założył Akademię Krakowską?

1364 r.

Jak nazywa się najstarsza polska pieśń?

Pieśń religijna, później także rycerska.

Kluczowe daty Key dates

  1. 966chrzest Mieszka Ibaptism of Mieszko I
  2. 997śmierć św. Wojciechadeath of St Wojciech
  3. 1000zjazd gnieźnieńskiCongress of Gniezno
  4. 1025koronacja Bolesława Chrobregofirst coronation
  5. 1138testament Krzywoustego, początek rozbicia dzielnicowegostart of fragmentation
  6. 1226sprowadzenie KrzyżakówTeutonic Knights invited
  7. 1241bitwa pod LegnicąBattle of Legnica
  8. 1320koronacja Władysława Łokietkareunification
  9. 1364Akademia KrakowskaKraków Academy founded
  10. 1370śmierć Kazimierza Wielkiego, koniec Piastów na tronieend of the Piasts on the throne

Słownictwo Key vocabulary

PolskiEnglish
plemię · plemionatribe · tribes
gród(fortified) stronghold
władca · książę · królruler · duke, prince · king
dynastiadynasty
chrzest · przyjąć chrzestbaptism · to be baptised
koronacja · koronować sięcoronation · to be crowned
arcybiskupstwo · biskuparchbishopric · bishop
kronika · kronikarzchronicle · chronicler
dzielnica · rozbicie dzielnicoweprovince · fragmentation
zjednoczenieunification
przydomeknickname (of a ruler)
wiek (X wiek = dziesiąty wiek)century (the 10th century)

Fiszki Flashcards

Chrzest Polskiwhen?
w 966 roku
Pierwszy historyczny władcafirst ruler
Mieszko I
Pierwszy król Polskifirst king
Bolesław Chrobry, w 1025 roku
Zjazd gnieźnieńskiwhen?
w roku 1000
Patron Polski, zginął u Prusówsaint
święty Wojciech
Rozbicie dzielnicowedates
od 1138 do 1320 roku
„Zastał Polskę drewnianą…”who?
Kazimierz Wielki
Pierwsze zdanie po polskuwhere?
w Księdze henrykowskiej

Test egzaminacyjny Exam-style test

Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.

Test · Początki państwa

1. Które wydarzenie uważa się za symboliczny początek państwa polskiego?

966 r.

2. Jak nazywała się pierwsza dynastia panująca w Polsce?

Od legendarnego Piasta Kołodzieja.

3. Który gród był ważnym centrum pierwszych Piastów?

Gniezno i Poznań – Wielkopolska.

4. Co zdecydowano podczas zjazdu gnieźnieńskiego?

Polska zyskała niezależną organizację kościelną.

5. Kto był ostatnim królem z dynastii Piastów?

Zmarł w 1370 r.

6. Z kim walczyli Polacy pod Legnicą w 1241 roku?

Zginął tam książę Henryk Pobożny.

7. Która uczelnia powstała w 1364 roku?

Jedna z najstarszych uczelni w Europie Środkowej.

8. Gdzie od 1320 roku koronowano królów Polski?

Od Łokietka.

Ściąga Cheat sheet

Piastowie (ok. 960–1370)

Początki

  • Polanie (Gniezno, Poznań) · Wiślanie (Kraków)
  • legenda: Lech, Czech i Rus · orzeł w gnieździe
  • Mieszko I + Dobrawa (965) · chrzest 966

Królestwo

  • 997 św. Wojciech · 1000 zjazd gnieźnieński (Otton III)
  • 1025 Bolesław Chrobry – pierwszy król
  • Kraków stolicą (Kazimierz Odnowiciel)
  • Gall Anonim – pierwsza kronika

Rozbicie i zjednoczenie

  • 1138 testament Krzywoustego
  • 1226 Krzyżacy · 1241 Legnica
  • 1320 Łokietek na Wawelu
  • Kazimierz Wielki: 1364 Akademia, „murowana”
  • 1270 Księga henrykowska · Bogurodzica