Niepodległość i II RP
Independence & the Second Republic (1918–1939)
11 listopada 1918 roku Polska odzyskała niepodległość po 123 latach niewoli. Przez kolejne lata Polacy walczyli o granice, obronili kraj przed bolszewikami w 1920 roku i budowali państwo nazywane II Rzecząpospolitą.
On 11 November 1918 Poland regained its independence after 123 years of captivity. In the following years Poles fought for their borders, defended the country against the Bolsheviks in 1920 and built a state known as the Second Republic.
Na skróty At a glance
Odzyskanie niepodległości. Independence regained.
Naczelnik Państwa. Chief of State.
Bitwa Warszawska, „Cud nad Wisłą”. Battle of Warsaw, "Miracle on the Vistula".
II Rzeczpospolita. The Second Republic.
Część 1 · Najważniejsze 11 November 1918
Najważniejsze
W czasie I wojny światowej (1914–1918) zaborcy walczyli po przeciwnych stronach: Niemcy i Austro-Węgry przeciw Rosji. Pod koniec wojny wszyscy trzej zaborcy byli pokonani albo pogrążeni w rewolucji. To dało Polsce szansę.
In the First World War (1914–1918) the partitioning powers fought on opposite sides: Germany and Austria-Hungary against Russia. By the end of the war all three were defeated or in revolution. That gave Poland its chance.
11 listopada 1918 roku Józef Piłsudski, który właśnie wrócił z niemieckiego więzienia w Magdeburgu, przejął dowództwo nad wojskiem polskim w Warszawie. Tego samego dnia zakończyła się I wojna światowa. Wkrótce Piłsudski został Naczelnikiem Państwa. 11 listopada to dziś Narodowe Święto Niepodległości, dzień wolny od pracy.
On 11 November 1918 Józef Piłsudski, just back from a German prison in Magdeburg, took command of the Polish army in Warsaw. The same day the First World War ended. Soon Piłsudski became Chief of State. 11 November is today the National Independence Day, a public holiday.
Ojcowie niepodległości The fathers of independence
| Osoba | Rola | English |
|---|---|---|
| Józef Piłsudski | twórca Legionów, Naczelnik Państwa, Marszałek Polski | founder of the Legions, Chief of State, Marshal of Poland |
| Roman Dmowski | przywódca narodowej demokracji, dyplomata w Paryżu | leader of the National Democrats; diplomat at the Paris peace conference |
| Ignacy Jan Paderewski | światowej sławy pianista, premier w 1919 roku | world-famous pianist; Prime Minister in 1919 |
| Wincenty Witos | przywódca ruchu ludowego (chłopskiego) | leader of the peasant movement |
| Wojciech Korfanty | przywódca Polaków na Górnym Śląsku | leader of the Poles in Upper Silesia |
| Ignacy Daszyński | przywódca socjalistów, premier pierwszego rządu w Lublinie | socialist leader; PM of the first government in Lublin |
Sprawdź się · Część 1
Kiedy Polska odzyskała niepodległość?
Narodowe Święto Niepodległości.
Kto 11 listopada 1918 roku przejął dowództwo nad wojskiem?
Później Naczelnik Państwa.
Jaki zawód miał Ignacy Jan Paderewski?
Pianista, kompozytor i polityk.
Która wojna zakończyła się w listopadzie 1918 roku?
Rozejm w Compiègne, 11 listopada.
Kto reprezentował Polskę dyplomatycznie w Paryżu?
Razem z Paderewskim podpisał traktat wersalski.
Część 2 · Szczegóły Fighting for the borders
Szczegóły
Odzyskanie niepodległości nie oznaczało, że granice były gotowe. Polska walczyła o nie przez kilka lat, na wszystkich kierunkach.
Regaining independence did not mean the borders were settled. Poland fought for them for several years, in every direction.
- 27.12.1918Powstanie wielkopolskie: jedno z niewielu zwycięskich polskich powstań; Wielkopolska wraca do Polski.The Greater Poland Uprising: one of the few successful Polish uprisings; the region rejoined Poland.
- 28.06.1919Traktat wersalski: Polska dostaje większą część Pomorza; Gdańsk staje się Wolnym Miastem.Treaty of Versailles: Poland received most of Pomerania; Gdańsk became a Free City.
- 10.02.1920Zaślubiny Polski z morzem w Pucku: generał Józef Haller wrzuca pierścień do Bałtyku.Poland's "wedding to the sea" at Puck: General Haller threw a ring into the Baltic.
- 1919–1921Trzy powstania śląskie i plebiscyt; część Górnego Śląska z Katowicami wraca do Polski.Three Silesian Uprisings and a plebiscite; part of Upper Silesia, with Katowice, joined Poland.
Wojna polsko-bolszewicka The Polish–Bolshevik War (1919–1921)
Rosja bolszewicka chciała przenieść rewolucję komunistyczną na Zachód. Latem 1920 roku Armia Czerwona podeszła pod Warszawę. W Bitwie Warszawskiej (13–25 sierpnia 1920) Wojsko Polskie odniosło wielkie zwycięstwo, nazywane „Cudem nad Wisłą”. Wojnę zakończył pokój ryski w 1921 roku.
Bolshevik Russia wanted to carry the communist revolution west. In summer 1920 the Red Army reached Warsaw. In the Battle of Warsaw (13–25 August 1920) the Polish Army won a great victory, called the "Miracle on the Vistula". The war ended with the Peace of Riga in 1921.
Sprawdź się · Część 2
Które powstanie zakończyło się zwycięstwem?
1918–1919.
Jaki status miał Gdańsk po traktacie wersalskim?
Wolne Miasto Gdańsk pod opieką Ligi Narodów.
Jak nazywa się zwycięstwo w sierpniu 1920 roku?
Bitwa Warszawska.
Z kim walczyła Polska w latach 1919–1921?
Pokój ryski 1921.
Co się wydarzyło w Pucku w 1920 roku?
10 lutego 1920, gen. Haller.
Część 3 · Pogłębienie The interwar state
Pogłębienie
Polityka Politics
- 28.11.1918Prawa wyborcze dla kobiet: Polska jako jeden z pierwszych krajów w Europie.Women got the vote, among the first in Europe.
- 1921Konstytucja marcowa: silny parlament.The March Constitution: a strong parliament.
- 1922Prezydent Gabriel Narutowicz zamordowany kilka dni po wyborze.President Narutowicz assassinated days after his election.
- 1926Przewrót majowy: Piłsudski przejmuje władzę; rządy sanacji.The May Coup: Piłsudski took power; the Sanation regime.
- 1935Konstytucja kwietniowa; śmierć Piłsudskiego.The April Constitution; Piłsudski's death.
Gospodarka i społeczeństwo Economy and society
Trzeba było połączyć trzy różne zabory: inne prawo, pieniądze, koleje i szkoły. W 1924 roku Władysław Grabski wprowadził nową walutę, złotego. Eugeniusz Kwiatkowski zbudował nowoczesny port w Gdyni, a później Centralny Okręg Przemysłowy (COP).
Three different partition zones had to be joined: different laws, money, railways and schools. In 1924 Władysław Grabski introduced a new currency, the złoty. Eugeniusz Kwiatkowski built the modern port of Gdynia and later the Central Industrial Region (COP).
II Rzeczpospolita była państwem wielonarodowym. Około jednej trzeciej obywateli stanowiły mniejszości: Ukraińcy, Żydzi, Białorusini, Niemcy i inni. Polska miała jedną z największych społeczności żydowskich na świecie.
The Second Republic was a multinational state. About a third of citizens belonged to minorities: Ukrainians, Jews, Belarusians, Germans and others. Poland had one of the largest Jewish communities in the world.
Sprawdź się · Część 3
Kiedy kobiety w Polsce dostały prawa wyborcze?
Dekret z 28 listopada 1918 r.
Kto zbudował port w Gdyni?
Także COP.
Co się stało w maju 1926 roku?
Początek rządów sanacji.
Jaką walutę wprowadził Władysław Grabski?
1924 r.
Jak nazywamy lata 1918–1939?
Także: II Rzeczpospolita.
Kluczowe daty Key dates
- 11.11.1918odzyskanie niepodległościindependence
- 28.11.1918prawa wyborcze kobietwomen's suffrage
- 27.12.1918powstanie wielkopolskieGreater Poland Uprising
- 28.06.1919traktat wersalskiTreaty of Versailles
- 15.08.1920Bitwa Warszawska (kulminacja)Battle of Warsaw
- 1921pokój ryski, konstytucja marcowa, plebiscyt na ŚląskuRiga, March Constitution, Silesian plebiscite
- 1924złoty polskithe złoty
- 1926przewrót majowyMay Coup
- 1935konstytucja kwietniowa, śmierć PiłsudskiegoApril Constitution, Piłsudski's death
Słownictwo Key vocabulary
| Polski | English |
|---|---|
| odzyskać niepodległość | regain independence |
| Naczelnik Państwa | Chief of State |
| granica · wytyczyć granice | border · to draw borders |
| traktat · rozejm · pokój | treaty · armistice · peace |
| plebiscyt | plebiscite |
| bolszewicy · Armia Czerwona | Bolsheviks · Red Army |
| przewrót | coup |
| mniejszość narodowa | national minority |
| waluta · reforma walutowa | currency · currency reform |
| dwudziestolecie międzywojenne | the interwar period |
Fiszki Flashcards
Test egzaminacyjny Exam-style test
Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.
Test · Niepodległość i II RP
1. Po ilu latach Polska odzyskała niepodległość w 1918 roku?
1795–1918.
2. Które święto obchodzimy 11 listopada?
Dzień wolny od pracy.
3. Który z polityków NIE należy do „ojców niepodległości”?
Wałęsa to lider „Solidarności” (lata 80.).
4. Jaki był wynik Bitwy Warszawskiej?
„Cud nad Wisłą”.
5. Który region wrócił do Polski po trzech powstaniach i plebiscycie?
Z Katowicami, 1922.
6. Kto był pierwszym prezydentem II RP?
1922 r.
7. Jak nazywały się rządy obozu Piłsudskiego po 1926 roku?
Od słowa „uzdrowienie”.
8. Ile mniej więcej obywateli II RP należało do mniejszości narodowych?
Państwo wielonarodowe.
Ściąga Cheat sheet
Niepodległość i II RP (1918–1939)
1918
- 11.11.1918 Piłsudski przejmuje wojsko
- ojcowie: Piłsudski, Dmowski, Paderewski, Witos, Korfanty, Daszyński
- 28.11.1918 prawa wyborcze kobiet
Granice
- 27.12.1918 powstanie wielkopolskie (zwycięskie)
- 1919 Wersal · Gdańsk Wolnym Miastem
- 10.02.1920 zaślubiny z morzem (Puck)
- 15.08.1920 Cud nad Wisłą · 1921 pokój ryski
- powstania śląskie, plebiscyt 1921
Państwo
- 1921 konstytucja marcowa · 1922 Narutowicz
- 1926 przewrót majowy, sanacja · 1935 konst. kwietniowa
- 1924 złoty (Grabski) · Gdynia, COP (Kwiatkowski)
- ⅓ mniejszości narodowe