02 · Historia Polski · lekcja 5 z 8

Niepodległość i II RP

Independence & the Second Republic (1918–1939)

11 listopada 1918 roku Polska odzyskała niepodległość po 123 latach niewoli. Przez kolejne lata Polacy walczyli o granice, obronili kraj przed bolszewikami w 1920 roku i budowali państwo nazywane II Rzecząpospolitą.

On 11 November 1918 Poland regained its independence after 123 years of captivity. In the following years Poles fought for their borders, defended the country against the Bolsheviks in 1920 and built a state known as the Second Republic.

Na skróty At a glance

111.11.1918

Odzyskanie niepodległości. Independence regained.

2Józef Piłsudski

Naczelnik Państwa. Chief of State.

315.08.1920

Bitwa Warszawska, „Cud nad Wisłą”. Battle of Warsaw, "Miracle on the Vistula".

41918–1939

II Rzeczpospolita. The Second Republic.

Część 1 · Najważniejsze 11 November 1918

Najważniejsze

W czasie I wojny światowej (1914–1918) zaborcy walczyli po przeciwnych stronach: Niemcy i Austro-Węgry przeciw Rosji. Pod koniec wojny wszyscy trzej zaborcy byli pokonani albo pogrążeni w rewolucji. To dało Polsce szansę.

In the First World War (1914–1918) the partitioning powers fought on opposite sides: Germany and Austria-Hungary against Russia. By the end of the war all three were defeated or in revolution. That gave Poland its chance.

11 listopada 1918 roku Józef Piłsudski, który właśnie wrócił z niemieckiego więzienia w Magdeburgu, przejął dowództwo nad wojskiem polskim w Warszawie. Tego samego dnia zakończyła się I wojna światowa. Wkrótce Piłsudski został Naczelnikiem Państwa. 11 listopada to dziś Narodowe Święto Niepodległości, dzień wolny od pracy.

On 11 November 1918 Józef Piłsudski, just back from a German prison in Magdeburg, took command of the Polish army in Warsaw. The same day the First World War ended. Soon Piłsudski became Chief of State. 11 November is today the National Independence Day, a public holiday.

Ojcowie niepodległości The fathers of independence

OsobaRolaEnglish
Józef Piłsudskitwórca Legionów, Naczelnik Państwa, Marszałek Polskifounder of the Legions, Chief of State, Marshal of Poland
Roman Dmowskiprzywódca narodowej demokracji, dyplomata w Paryżuleader of the National Democrats; diplomat at the Paris peace conference
Ignacy Jan Paderewskiświatowej sławy pianista, premier w 1919 rokuworld-famous pianist; Prime Minister in 1919
Wincenty Witosprzywódca ruchu ludowego (chłopskiego)leader of the peasant movement
Wojciech Korfantyprzywódca Polaków na Górnym Śląskuleader of the Poles in Upper Silesia
Ignacy Daszyńskiprzywódca socjalistów, premier pierwszego rządu w Lubliniesocialist leader; PM of the first government in Lublin

Sprawdź się · Część 1

Kiedy Polska odzyskała niepodległość?

Narodowe Święto Niepodległości.

Kto 11 listopada 1918 roku przejął dowództwo nad wojskiem?

Później Naczelnik Państwa.

Jaki zawód miał Ignacy Jan Paderewski?

Pianista, kompozytor i polityk.

Która wojna zakończyła się w listopadzie 1918 roku?

Rozejm w Compiègne, 11 listopada.

Kto reprezentował Polskę dyplomatycznie w Paryżu?

Razem z Paderewskim podpisał traktat wersalski.

Część 2 · Szczegóły Fighting for the borders

Szczegóły

Odzyskanie niepodległości nie oznaczało, że granice były gotowe. Polska walczyła o nie przez kilka lat, na wszystkich kierunkach.

Regaining independence did not mean the borders were settled. Poland fought for them for several years, in every direction.

  1. 27.12.1918Powstanie wielkopolskie: jedno z niewielu zwycięskich polskich powstań; Wielkopolska wraca do Polski.The Greater Poland Uprising: one of the few successful Polish uprisings; the region rejoined Poland.
  2. 28.06.1919Traktat wersalski: Polska dostaje większą część Pomorza; Gdańsk staje się Wolnym Miastem.Treaty of Versailles: Poland received most of Pomerania; Gdańsk became a Free City.
  3. 10.02.1920Zaślubiny Polski z morzem w Pucku: generał Józef Haller wrzuca pierścień do Bałtyku.Poland's "wedding to the sea" at Puck: General Haller threw a ring into the Baltic.
  4. 1919–1921Trzy powstania śląskie i plebiscyt; część Górnego Śląska z Katowicami wraca do Polski.Three Silesian Uprisings and a plebiscite; part of Upper Silesia, with Katowice, joined Poland.

Wojna polsko-bolszewicka The Polish–Bolshevik War (1919–1921)

Rosja bolszewicka chciała przenieść rewolucję komunistyczną na Zachód. Latem 1920 roku Armia Czerwona podeszła pod Warszawę. W Bitwie Warszawskiej (13–25 sierpnia 1920) Wojsko Polskie odniosło wielkie zwycięstwo, nazywane „Cudem nad Wisłą”. Wojnę zakończył pokój ryski w 1921 roku.

Bolshevik Russia wanted to carry the communist revolution west. In summer 1920 the Red Army reached Warsaw. In the Battle of Warsaw (13–25 August 1920) the Polish Army won a great victory, called the "Miracle on the Vistula". The war ended with the Peace of Riga in 1921.

Dziś · Today 15 August is both Święto Wojska Polskiego (Armed Forces Day, in memory of 1920) and the Catholic feast of the Assumption (Wniebowzięcie). It is a public holiday, with a military parade in Warsaw in some years.

Sprawdź się · Część 2

Które powstanie zakończyło się zwycięstwem?

1918–1919.

Jaki status miał Gdańsk po traktacie wersalskim?

Wolne Miasto Gdańsk pod opieką Ligi Narodów.

Jak nazywa się zwycięstwo w sierpniu 1920 roku?

Bitwa Warszawska.

Z kim walczyła Polska w latach 1919–1921?

Pokój ryski 1921.

Co się wydarzyło w Pucku w 1920 roku?

10 lutego 1920, gen. Haller.

Część 3 · Pogłębienie The interwar state

Pogłębienie

Polityka Politics

  1. 28.11.1918Prawa wyborcze dla kobiet: Polska jako jeden z pierwszych krajów w Europie.Women got the vote, among the first in Europe.
  2. 1921Konstytucja marcowa: silny parlament.The March Constitution: a strong parliament.
  3. 1922Prezydent Gabriel Narutowicz zamordowany kilka dni po wyborze.President Narutowicz assassinated days after his election.
  4. 1926Przewrót majowy: Piłsudski przejmuje władzę; rządy sanacji.The May Coup: Piłsudski took power; the Sanation regime.
  5. 1935Konstytucja kwietniowa; śmierć Piłsudskiego.The April Constitution; Piłsudski's death.

Gospodarka i społeczeństwo Economy and society

Trzeba było połączyć trzy różne zabory: inne prawo, pieniądze, koleje i szkoły. W 1924 roku Władysław Grabski wprowadził nową walutę, złotego. Eugeniusz Kwiatkowski zbudował nowoczesny port w Gdyni, a później Centralny Okręg Przemysłowy (COP).

Three different partition zones had to be joined: different laws, money, railways and schools. In 1924 Władysław Grabski introduced a new currency, the złoty. Eugeniusz Kwiatkowski built the modern port of Gdynia and later the Central Industrial Region (COP).

II Rzeczpospolita była państwem wielonarodowym. Około jednej trzeciej obywateli stanowiły mniejszości: Ukraińcy, Żydzi, Białorusini, Niemcy i inni. Polska miała jedną z największych społeczności żydowskich na świecie.

The Second Republic was a multinational state. About a third of citizens belonged to minorities: Ukrainians, Jews, Belarusians, Germans and others. Poland had one of the largest Jewish communities in the world.

Język · Rzeczpospolita, numbered II Rzeczpospolita is read Druga Rzeczpospolita; in other cases: w II Rzeczypospolitej (w Drugiej Rzeczypospolitej). dwudziestolecie międzywojenne = "the interwar twenty years", the usual name for 1918–1939.

Sprawdź się · Część 3

Kiedy kobiety w Polsce dostały prawa wyborcze?

Dekret z 28 listopada 1918 r.

Kto zbudował port w Gdyni?

Także COP.

Co się stało w maju 1926 roku?

Początek rządów sanacji.

Jaką walutę wprowadził Władysław Grabski?

1924 r.

Jak nazywamy lata 1918–1939?

Także: II Rzeczpospolita.

Kluczowe daty Key dates

  1. 11.11.1918odzyskanie niepodległościindependence
  2. 28.11.1918prawa wyborcze kobietwomen's suffrage
  3. 27.12.1918powstanie wielkopolskieGreater Poland Uprising
  4. 28.06.1919traktat wersalskiTreaty of Versailles
  5. 15.08.1920Bitwa Warszawska (kulminacja)Battle of Warsaw
  6. 1921pokój ryski, konstytucja marcowa, plebiscyt na ŚląskuRiga, March Constitution, Silesian plebiscite
  7. 1924złoty polskithe złoty
  8. 1926przewrót majowyMay Coup
  9. 1935konstytucja kwietniowa, śmierć PiłsudskiegoApril Constitution, Piłsudski's death

Słownictwo Key vocabulary

PolskiEnglish
odzyskać niepodległośćregain independence
Naczelnik PaństwaChief of State
granica · wytyczyć graniceborder · to draw borders
traktat · rozejm · pokójtreaty · armistice · peace
plebiscytplebiscite
bolszewicy · Armia CzerwonaBolsheviks · Red Army
przewrótcoup
mniejszość narodowanational minority
waluta · reforma walutowacurrency · currency reform
dwudziestolecie międzywojennethe interwar period

Fiszki Flashcards

Narodowe Święto Niepodległościdate
jedenastego listopada
Naczelnik Państwa w 1918 rokuwho?
Józef Piłsudski
Cud nad Wisłąwhat?
Bitwa Warszawska w sierpniu 1920 roku
Święto Wojska Polskiegodate
piętnastego sierpnia
Zwycięskie powstanie 1918–1919which?
powstanie wielkopolskie
Port zbudowany w II RPport
Gdynia
Prawa wyborcze kobietyear
w 1918 roku
Pianista i premierwho?
Ignacy Jan Paderewski

Test egzaminacyjny Exam-style test

Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.

Test · Niepodległość i II RP

1. Po ilu latach Polska odzyskała niepodległość w 1918 roku?

1795–1918.

2. Które święto obchodzimy 11 listopada?

Dzień wolny od pracy.

3. Który z polityków NIE należy do „ojców niepodległości”?

Wałęsa to lider „Solidarności” (lata 80.).

4. Jaki był wynik Bitwy Warszawskiej?

„Cud nad Wisłą”.

5. Który region wrócił do Polski po trzech powstaniach i plebiscycie?

Z Katowicami, 1922.

6. Kto był pierwszym prezydentem II RP?

1922 r.

7. Jak nazywały się rządy obozu Piłsudskiego po 1926 roku?

Od słowa „uzdrowienie”.

8. Ile mniej więcej obywateli II RP należało do mniejszości narodowych?

Państwo wielonarodowe.

Ściąga Cheat sheet

Niepodległość i II RP (1918–1939)

1918

  • 11.11.1918 Piłsudski przejmuje wojsko
  • ojcowie: Piłsudski, Dmowski, Paderewski, Witos, Korfanty, Daszyński
  • 28.11.1918 prawa wyborcze kobiet

Granice

  • 27.12.1918 powstanie wielkopolskie (zwycięskie)
  • 1919 Wersal · Gdańsk Wolnym Miastem
  • 10.02.1920 zaślubiny z morzem (Puck)
  • 15.08.1920 Cud nad Wisłą · 1921 pokój ryski
  • powstania śląskie, plebiscyt 1921

Państwo

  • 1921 konstytucja marcowa · 1922 Narutowicz
  • 1926 przewrót majowy, sanacja · 1935 konst. kwietniowa
  • 1924 złoty (Grabski) · Gdynia, COP (Kwiatkowski)
  • ⅓ mniejszości narodowe