01 · Ustrój państwa · lekcja 2 z 7

Sejm i Senat

The Polish parliament

Polski parlament ma dwie izby: Sejm i Senat. Razem sprawują władzę ustawodawczą, czyli uchwalają ustawy. Sejm jest izbą ważniejszą: to on ma ostatnie słowo.

The Polish parliament has two chambers, the Sejm and the Senate. Together they hold legislative power: they pass laws. The Sejm is the more important chamber and has the last word.

Na skróty At a glance

1460 posłów

Sejm: kadencja 4 lata. The Sejm: 460 deputies, 4-year term.

2100 senatorów

Senat: kadencja 4 lata. The Senate: 100 senators, 4-year term.

321 i 30 lat

Minimalny wiek posła i senatora. Minimum age of a deputy and a senator.

4Zgromadzenie Narodowe

Sejm i Senat obradujące razem. Both chambers sitting together.

Część 1 · Najważniejsze Numbers & roles

Najważniejsze

SejmSenat
Liczba członków460 posłów100 senatorów
Kadencja4 lata4 lata
Bierne prawo wyborcze (can be elected)od 21 latod 30 lat
PrzewodniczącyMarszałek SejmuMarszałek Senatu
Ordynacja (electoral system)proportional, party listsone senator per constituency, most votes wins

Członek Sejmu to poseł lub posłanka, członek Senatu to senator lub senatorka. Posłowie i senatorowie są przedstawicielami Narodu i nie są związani instrukcjami wyborców (art. 104). Mają immunitet: bez zgody swojej izby nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności karnej.

A member of the Sejm is a poseł (m.) or posłanka (f.); a member of the Senate is a senator or senatorka. They represent the whole Nation and are not bound by voters' instructions (art. 104). They have immunity: without the consent of their chamber they cannot be held criminally liable.

Sejm i Senat obradują w Warszawie, w budynkach przy ulicy Wiejskiej. Dlatego dziennikarze często mówią po prostu „Wiejska”, kiedy mają na myśli parlament.

Both chambers sit in Warsaw, in buildings on Wiejska Street. That's why journalists often just say "Wiejska" when they mean parliament.

Co robi Sejm? The functions of the Sejm

FunkcjaPrzykłady
ustawodawczapasses statutes and the state budget (ustawa budżetowa)
kontrolnacontrols the government: vote of no confidence, interpelacje (formal questions), investigative committees (komisje śledcze)
kreacyjnaappoints people to state offices, e.g. the Ombudsman, the President of NIK, judges of the Constitutional Tribunal

Sprawdź się · Część 1

Ilu posłów liczy Sejm?

460 posłów, 100 senatorów.

Ile trwa kadencja Sejmu i Senatu?

Art. 98: kadencja trwa 4 lata.

Ile lat musi mieć kandydat na senatora?

Poseł: 21, senator: 30, prezydent: 35.

Kto przewodniczy obradom Sejmu?

Marszałek Sejmu.

Jak nazywa się wspólne posiedzenie Sejmu i Senatu?

Zgromadzeniu Narodowemu przewodniczy Marszałek Sejmu.

Część 2 · Szczegóły Elections & how a law is made

Szczegóły

Wybory do Sejmu Elections to the Sejm (art. 96)

Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie, proporcjonalne i tajne. Mówi się, że są „pięcioprzymiotnikowe”. Głosujemy na listy komitetów wyborczych w 41 okręgach. Mandaty dzieli się metodą D'Hondta.

Elections to the Sejm are universal, equal, direct, proportional and secret: people call them "five-adjective" elections. You vote for lists of electoral committees in 41 constituencies. Seats are allocated by the D'Hondt method.

PrzymiotnikCo znaczy
powszechneuniversal: every adult citizen can vote
równeequal: every vote has the same weight
bezpośredniedirect: you vote for candidates yourself, not through electors
proporcjonalneproportional: seats roughly match the share of votes
tajnesecret: nobody can see how you voted

Żeby wejść do Sejmu, partia musi zdobyć co najmniej 5% głosów w skali kraju, a koalicja partii 8%. To jest próg wyborczy. Komitety mniejszości narodowych mogą być z niego zwolnione.

To enter the Sejm a party needs at least 5% of the national vote, and a coalition of parties 8%. That is the electoral threshold. Committees of national minorities can be exempt from it.

Wybory do Senatu Elections to the Senate (art. 97)

Wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i tajne. Od 2011 roku kraj jest podzielony na 100 okręgów jednomandatowych: w każdym wygrywa jeden kandydat, ten, który dostał najwięcej głosów.

Elections to the Senate are universal, direct and secret. Since 2011 the country has been divided into 100 single-member constituencies: in each, the one candidate with the most votes wins.

Jak powstaje ustawa? How a law is made

  1. 1Inicjatywa ustawodawcza (art. 118): projekt mogą złożyć posłowie, Senat, Prezydent, Rada Ministrów albo grupa co najmniej 100 000 obywateli.Legislative initiative: a bill can come from deputies, the Senate, the President, the Council of Ministers or at least 100,000 citizens.
  2. 2Sejm rozpatruje projekt w trzech czytaniach i uchwala ustawę.The Sejm considers the bill in three readings and passes it.
  3. 3Senat ma 30 dni: może przyjąć ustawę, wprowadzić poprawki albo ją odrzucić. Sejm może odrzucić stanowisko Senatu bezwzględną większością głosów.The Senate has 30 days to accept, amend or reject the law. The Sejm can overrule the Senate by an absolute majority.
  4. 4Prezydent ma 21 dni: podpisuje ustawę, kieruje ją do Trybunału Konstytucyjnego albo zgłasza weto. Sejm może odrzucić weto większością 3/5 głosów.The President has 21 days to sign, refer it to the Constitutional Tribunal, or veto it. The Sejm can override a veto with a three-fifths majority.
  5. 5Ustawa zostaje ogłoszona w Dzienniku Ustaw i wchodzi w życie.The law is published in the Journal of Laws (Dziennik Ustaw) and enters into force.
Język · Majorities zwykła większość = more "for" than "against" · bezwzględna większość = more "for" than "against" and abstentions together (more than half of those voting) · większość 3/5, 2/3 = qualified majorities. Read fractions as trzy piąte, dwie trzecie.

Sprawdź się · Część 2

Ile przymiotników opisuje wybory do Sejmu?

Powszechne, równe, bezpośrednie, proporcjonalne, tajne.

Jaki jest próg wyborczy dla jednej partii?

Partia 5%, koalicja 8%.

Ilu obywateli może złożyć projekt ustawy?

Obywatelska inicjatywa ustawodawcza: co najmniej 100 000 obywateli z prawem wybierania do Sejmu.

Ile czytań ma projekt ustawy w Sejmie?

Trzy czytania.

Jaką większością Sejm odrzuca weto prezydenta?

Art. 122 ust. 5: 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Jak wybiera się senatorów?

Od 2011 r. jeden senator w każdym ze 100 okręgów.

Część 3 · Pogłębienie History & practice

Pogłębienie

Z historii parlamentu A short history

  1. 1493Pierwszy dwuizbowy Sejm walny w Piotrkowie.The first two-chamber general Sejm, in Piotrków.
  2. 1505Konstytucja Nihil novi: król nie może wprowadzać nowych praw bez zgody sejmu.The Nihil novi act: the king could make no new laws without the Sejm's consent.
  3. 1652Pierwsze zerwanie sejmu przez liberum veto: jeden poseł mógł zablokować obrady.The first Sejm broken up by liberum veto: one deputy could block the whole session.
  4. 1791Konstytucja 3 maja znosi liberum veto.The Constitution of 3 May abolished liberum veto.
  5. 4.06.1989Częściowo wolne wybory: wolna rywalizacja o 35% miejsc w Sejmie i o wszystkie miejsca w Senacie. Kandydaci „Solidarności” zdobyli 99 ze 100 miejsc w Senacie.Partly free elections: free contest for 35% of Sejm seats and all Senate seats. Solidarity candidates won 99 of 100 Senate seats.
  6. 1991Pierwsze w pełni wolne wybory do Sejmu.The first fully free Sejm elections.
  7. 2023Wybory 15 października: rekordowa frekwencja, ok. 74%.Elections of 15 October: record turnout of about 74%.

Rola marszałka The Speaker's role

Marszałek Sejmu jest ważną osobą w państwie. Jeśli urząd prezydenta jest pusty (np. po śmierci prezydenta), to Marszałek Sejmu tymczasowo wykonuje obowiązki Prezydenta. Jeśli nie może, zastępuje go Marszałek Senatu (art. 131).

The Speaker (Marshal) of the Sejm is a key figure. If the presidency is vacant (e.g. after the president's death), the Marshal of the Sejm temporarily acts as President. If he or she cannot, the Marshal of the Senate does (art. 131).

Skrócenie kadencji Early elections

Sejm może sam skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większością 2/3 głosów. Prezydent może skrócić kadencję Sejmu, jeśli Sejm nie przekaże mu ustawy budżetowej w ciągu 4 miesięcy, a musi to zrobić, jeśli nie uda się powołać rządu. Razem z Sejmem kończy się zawsze kadencja Senatu.

The Sejm can shorten its own term by a two-thirds vote. The President may dissolve the Sejm if it fails to send the budget act within 4 months, and must do so if no government can be formed. The Senate's term always ends together with the Sejm's.

Jak mówią Polacy · Everyday usage Sejm uchwalił ustawę (passed a law) · głosowanie w Sejmie · posiedzenie Sejmu (sitting) · klub parlamentarny (a party's group of MPs) · ława rządowa (government bench). Colloquially: „Wiejska” = parliament, „posłowie” also covers MPs of both genders.

Sprawdź się · Część 3

Co oznaczała zasada Nihil novi (1505)?

„Nic o nas bez nas”: król nie mógł stanowić praw bez sejmu.

Czym było liberum veto?

Zniesione przez Konstytucję 3 maja.

Kto zastępuje prezydenta, gdy jego urząd jest pusty?

Art. 131: Marszałek Sejmu, a gdy nie może – Marszałek Senatu.

Kiedy odbyły się częściowo wolne wybory?

4 czerwca 1989 r.

Jaką większością Sejm może sam skrócić swoją kadencję?

Art. 98 ust. 3.

Kluczowe daty Key dates

DataWydarzenieEvent
1493pierwszy dwuizbowy Sejm walnyfirst two-chamber Sejm
1505konstytucja Nihil noviNihil novi act
1652pierwsze liberum vetofirst liberum veto
4.06.1989wybory czerwcowe (częściowo wolne)partly free elections
27.10.1991pierwsze w pełni wolne wybory do Sejmufirst fully free Sejm elections
2011okręgi jednomandatowe do Senatusingle-member Senate constituencies

Słownictwo Key vocabulary

PolskiEnglish
izba (niższa / wyższa)chamber (lower / upper)
poseł, posłanka · posłowiedeputy, MP (m., f.) · deputies
senator, senatorka · senatorowiesenator (m., f.) · senators
kadencjaterm of office
mandatseat, mandate
okręg wyborczyconstituency
próg wyborczyelectoral threshold
frekwencjaturnout
projekt ustawybill
czytaniereading (of a bill)
poprawkaamendment
wetoveto
immunitetimmunity
Dziennik UstawJournal of Laws (official gazette)

Fiszki Flashcards

Liczba posłównumber of deputies
Sejm liczy 460 posłów.
Liczba senatorównumber of senators
Senat liczy 100 senatorów.
Kadencja Sejmuterm
cztery lata
Wiek kandydata na posłaminimum age, deputy
dwadzieścia jeden lat
Wiek kandydata na senatoraminimum age, senator
trzydzieści lat
Próg wyborczy partiiparty threshold
pięć procent
Kto przewodniczy Zgromadzeniu Narodowemu?chairs the National Assembly
Marszałek Sejmu
Odrzucenie wetaoverriding a veto
trzy piąte głosów
Obywatelska inicjatywa ustawodawczacitizens' bill
sto tysięcy podpisów
Gdzie obraduje parlament?where?
przy ulicy Wiejskiej w Warszawie

Test egzaminacyjny Exam-style test

Pytania w stylu egzaminu. Exam-style questions, all in Polish. Try them with EN hidden.

Test · Sejm i Senat

1. Które organy sprawują władzę ustawodawczą?

Art. 10 ust. 2.

2. Ilu senatorów zasiada w Senacie?

100 senatorów.

3. Które wybory są „proporcjonalne”?

Art. 96: tylko wybory do Sejmu są proporcjonalne.

4. Ile dni ma Senat na rozpatrzenie zwykłej ustawy?

30 dni (dla ustawy budżetowej – 20 dni).

5. Ile dni ma prezydent na podpisanie ustawy?

Art. 122: 21 dni.

6. Gdzie publikuje się ustawy?

Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

7. Co to jest „komisja śledcza”?

Narzędzie kontrolnej funkcji Sejmu.

8. Co oznacza immunitet poselski?

Art. 105.

9. Która instytucja może złożyć projekt ustawy?

Art. 118: posłowie, Senat, Prezydent, Rada Ministrów, 100 000 obywateli.

10. Kiedy kończy się kadencja Senatu?

Art. 98: skrócenie kadencji Sejmu oznacza jednocześnie skrócenie kadencji Senatu.

Ściąga Cheat sheet

Sejm i Senat

Liczby

  • Sejm 460 posłów · Senat 100 senatorów
  • kadencja 4 lata
  • wiek: głosowanie 18 · poseł 21 · senator 30
  • próg: partia 5% · koalicja 8%
  • Sejm: 41 okręgów, D'Hondt · Senat: 100 okręgów jednomandatowych

Ustawa krok po kroku

  • inicjatywa: posłowie, Senat, Prezydent, Rada Ministrów, 100 000 obywateli
  • Sejm: 3 czytania
  • Senat: 30 dni · Sejm odrzuca stanowisko Senatu bezwzględną większością
  • Prezydent: 21 dni · weto → Sejm 3/5
  • Dziennik Ustaw

Warto pamiętać

  • Zgromadzenie Narodowe = Sejm + Senat, przewodniczy Marszałek Sejmu
  • Marszałek Sejmu zastępuje prezydenta
  • 1505 Nihil novi · 1652 liberum veto · 4.06.1989