06 · Czasowniki · lekcja 7 z 14

Tryb rozkazujący

The Imperative mood

Czytaj! Read!Chodźmy! Let's go!Proszę usiąść. Please sit down.

Commands, requests, advice, invitations and warnings. Polish has imperative forms for ty (czytaj), my (czytajmy, let's read) and wy (czytajcie). For polite address it uses proszę + infinitive (Proszę usiąść) or niech + verb (Niech Pan wejdzie). The choice of aspect changes the tone.

czerwony = the imperative endingniebieski = sound that changes (o → ó)🔊 = listenEN (top right) = hide translations

Na skróty At a glance

1Start from "on"

Take the 3rd person singular present and drop the last vowel: robi → rób, pisze → pisz, idzie → idź.

2-am verbs add -j

czyta → czytaj, słucha → słuchaj, ma → miej.

3my + -my, wy + -cie

czytaj → czytajmy (let's read) → czytajcie (read, you all).

4Polite = proszę + infinitive

Proszę usiąść. Proszę poczekać. Or Niech Pan siada.

Bezokolicznikon (present)tymywy
czytaćczytaczytajczytajmyczytajcie
pracowaćpracujepracujpracujmypracujcie
pisaćpiszepiszpiszmypiszcie
robićrobiróbróbmyróbcie
zamknąćzamkniezamknijzamknijmyzamknijcie
iśćidzieidźidźmyidźcie
byćjestbądźbądźmybądźcie

Poziom 1 · Podstawy Basics

A2 How to build the imperative, and the 25 forms you'll use every day.

1.1 Jak tworzyć? From the "on" form

Take the 3rd person singular of the present tense
czytać → on czyta · robić → on robi · pisać → on pisze · pić → on pije
What does it end in?
-a (the -am group)add -jczyta → czytaj
słucha → słuchaj
-e / -i / -y after a consonantdrop the vowel; soften the spellingpisze → pisz
płaci → płać
chodzi → chodź
-je / -ujedrop the -epije → pij
pracuje → pracuj
the result is unpronounceableadd -ij / -yjzamknie → zamknij
śpi → śpij
o → ó When the last syllable becomes closed and ends in a voiced consonant, o often becomes ó: robi → rób, stoi → stój, boi się → bój się, otworzy → otwórz, pomoże → pomóż.

1.2 Najczęstsze formy The everyday imperatives

BezokoliczniktywyMeaning
byćbądźbądźciebe
miećmiejmiejciehave
iść / pójśćidź / pójdźidźciego (on foot)
jechaćjedźjedźciego (by vehicle)
jeśćjedzjedzcieeat
chodzićchodźchodźciecome (here) / walk
przyjśćprzyjdźprzyjdźciecome
wziąćweźweźcietake
daćdajdajciegive
powiedziećpowiedzpowiedzciesay, tell
wiedziećwiedzwiedzcieknow (formal: "know that…")
pomócpomóżpomóżciehelp
otworzyćotwórzotwórzcieopen
usiąśćusiądźusiądźciesit down
staćstójstójciestand, stop
spaćśpijśpijciesleep
patrzeć / spojrzećpatrz / spójrzpatrzcielook
wstaćwstańwstańcieget up
zostaćzostańzostańciestay
zacząćzacznijzacznijciestart
kupićkupkupciebuy
zadzwonićzadzwońzadzwońciecall
zobaczyćzobaczzobaczciesee, have a look
poczekaćpoczekajpoczekajciewait
uważaćuważajuważajciebe careful
jedź or jedz? Jedź! (with ź) = go, drive (from jechać). Jedz! (with z) = eat (from jeść). Jedź ostrożnie! Drive carefully! · Jedz powoli! Eat slowly!

1.3 Chodźmy! Róbcie! "Let's" and "you all"

Chodźmy na spacer!

Let's go for a walk!

Zróbmy z tego aplikację!

Let's turn this into an app!

Otwórzcie podręczniki na stronie dwudziestej.

Open your textbooks at page twenty.

Uważajcie na kieszonkowców!

Watch out for pickpockets!

1.4 W praktyce Examples

Spróbuj tego sernika, jest pyszny!

Try this cheesecake, it's delicious!

Wyślij mi ten plik do końca dnia.

Send me that file by the end of the day.

Spójrz w niebo, widać Drogę Mleczną!

Look at the sky, you can see the Milky Way!

Nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka.

Don't put all your eggs in one basket.

Bądź cicho, dziecko śpi!

Be quiet, the baby's asleep!

Jedź ostrożnie i zadzwoń, jak dojedziesz.

Drive carefully and call when you get there.

Sprawdź się · Poziom 1

Write the ty imperative (unless the hint says otherwise). Press Enter to check one answer and move to the next.

  1. głośno! (czytać)
  2. wyraźnie. (pisać)
  3. Nie słuchaj ich, swoje! (robić)
  4. tutaj! (chodzić)
  5. cierpliwy. (być)
  6. parasol. (wziąć)
  7. warzywa! (jeść)
  8. mi, proszę. (pomóc)
  9. drzwi. (zamknąć)
  10. do kina! (let's go)
  11. uważnie! (słuchać, wy)
  12. oczy otwarte. (mieć)

Poziom 2 · Średniozaawansowany Intermediate

B1 Polite commands with proszę and niech, negation and aspect, and niech for "let".

2.1 Proszę + bezokolicznik The standard polite imperative

With Pan / Pani / Państwo, the usual way to give an instruction is proszę + infinitive. You'll hear it in shops, offices, at the doctor's and in announcements.

Proszę usiąść.

Please sit down.

Proszę podpisać tutaj.

Please sign here.

Proszę głęboko oddychać.

Breathe deeply, please. (doctor)

Proszę zapiąć pasy.

Please fasten your seat belts.

Proszę mi przesłać ofertę mailem.

Please send me the offer by email.

Proszę się nie martwić, pieniądze są bezpieczne.

Please don't worry, the money is safe.

Don't mix the two "proszę"s Proszę Pana (Biernik) = "Excuse me, sir" (getting attention). Proszę usiąść (infinitive) = "Please sit down". ✗ Proszę Pan usiąść.

2.2 Niech Niech Pan wejdzie · Niech żyje! · Niech pomyślę

Niech + present / perfective future makes a command or wish for the 3rd person (including polite Pan / Pani), and "let me / let him" ideas.

UsePrzykładMeaning
Polite, warmNiech Pan wejdzie. Niech Pani siada.Come in, sir. Do sit down, madam.
Let him / her / themNiech on to zrobi. Niech dzieci się bawią.Let him do it. Let the children play.
Let me…Niech pomyślę… Niech zgadnę!Let me think… Let me guess!
WishesNiech żyje Polska! Niech będzie!Long live Poland! Fine, so be it!

Niech Pan siada (ndk.) is warmer than Proszę usiąść (dk.), which is neutral and official.

2.3 Przeczenie i aspekt Don't do it vs make sure you don't

Quick recap from Aspekt 2.3:

DokonanyNiedokonany
✔one specific task
Zamknij okno.
invitation, habit, "go ahead"
Siadaj! Zawsze zamykaj okno.
✘ niewarning
Nie zapomnij kluczy!
prohibition (default)
Nie otwieraj tego!

Nie klikaj w podejrzane linki.

Don't click on suspicious links.

Nie zgub paszportu!

Don't lose your passport!

Nie martw się.

Don't worry.

Nie spóźnij się jutro na spotkanie.

Make sure you're not late for the meeting tomorrow.

Sprawdź się · Poziom 2

Choose the correct form.

To a client: “___ tutaj.”

Polite → proszę + infinitive.

Niech Pani ___!

niech + 3rd person.

Nie ___ tego załącznika!

Prohibition → ndk.

___ obiad, bo wystygnie!

jeść → jedz (eat).

“Let me guess!”

niech + 1st person.

___ cicho!

być → bądź.

Uzupełnij · Fill in

  1. Proszę chwilę. (poczekać)
  2. Niech Pan ! (siadać)
  3. Nie się! (martwić się)
  4. Niech Polska! (żyć)
  5. okna! (otworzyć, wy)
  6. Nie parasola! (zapomnieć)
  7. Niech … (pomyśleć)
  8. ! Policja! (stać)

Poziom 3 · Zaawansowany Advanced

B2 Infinitive commands, softening and strengthening a request, and the imperative inside longer sentences.

3.1 Bezokolicznik jako rozkaz Signs, recipes, drill sergeants

WherePrzykładTone
Signs and rulesNie palić. Nie dotykać. Nie parkować.impersonal, official
Recipes, instructionsMąkę wymieszać z jajkami i dodać szczyptę soli.neutral (also: Wymieszaj…)
Military, sportWstać! Spocząć! Biegiem marsz!sharp
To a dogSiad! Leżeć! Do nogi!sharp
Angry parentNatychmiast posprzątać pokój!very strict

3.2 Łagodzenie i wzmacnianie Softeners and intensifiers

PrzykładEffect
proszęPodaj mi, proszę, sól.polite
możeMoże usiądziesz?gentle suggestion (question with future)
czy mógłbyś…?Czy mógłbyś mi pomóc?polite request (conditional, see Tryb przypuszczający)
bądź tak dobry i…Bądź tak dobry i zamknij okno.polite, a bit old-fashioned or ironic
noNo chodź już!impatient, friendly
-żeChodźże! Siadajże!emphatic, impatient (a bit old-fashioned)
wreszcie / natychmiastZrób to wreszcie! Wyjdź natychmiast!strong

3.3 Rozkaźnik w zdaniu Imperatives in longer sentences

Zanim kupisz akcje, przeczytaj raport roczny.

Before you buy shares, read the annual report.

Napisz mi, jeśli model znowu się zawiesi.

Message me if the model freezes again.

Daj znać, jak dojedziesz.

Let me know when you get there.

Powiedz mi, dlaczego niebo jest niebieskie.

Tell me why the sky is blue.

Niech klient sam zdecyduje.

Let the customer decide for themselves.

Posłuchajcie tej piosenki, jest genialna!

Listen to this song, it's brilliant!

Sprawdź się · Poziom 3

  1. Nie (sign) (palić, infinitive)
  2. Mąkę z cukrem. (recipe) (wymieszać)
  3. No już! (chodzić)
  4. Czy mi pomóc? (móc, ty m.)
  5. znać, jak dojedziesz. (dać)
  6. Niech klient sam (zdecydować)
  7. Zanim kupisz, ceny. (porównać)
  8. Bądź tak dobry i okno. (zamknąć)

Poziom 4 · Biegłość Fluent & native usage

C1–C2 Imperatives that are really discourse markers, slang, very formal forms, and idioms.

4.1 Słuchaj, patrz, weź… Imperatives as conversation fillers

Some imperatives have lost their literal meaning and work like "listen", "look", "you know" in English.

FormFunctionPrzykład
Słuchaj, …introducing a topicSłuchaj, mam do ciebie sprawę.
Patrz! / Zobacz!drawing attentionZobacz, jaki ładny widok!
Wiesz co?"You know what?" (not imperative, same role)Wiesz co? Zostańmy w domu.
Weź + imperativevery colloquial "come on, just…"Weź przestań! · Weź mi nie mów!
Daj spokój!"Come on!" / "Leave it!"Daj spokój, to nic takiego.
Nie gadaj!"No way! You don't say!"Wygrałeś w lotto? Nie gadaj!
Dawaj!"Go on! Come on!" (casual)Dawaj, dasz radę!

4.2 Rejestr From very formal to rude

Register"Sit down"Note
Very formalZechce Pan usiąść.old-fashioned courtesy, ceremonies
FormalProszę usiąść.neutral standard
Polite, warmNiech Pan siada.hospitality
FriendlySiadaj!friends, family
InstructionUsiądź.can sound cool or serious
HarshSiadać!teacher, drill

Slang to recognise, but use carefully: Wyluzuj! (Chill!), Spadaj! (Get lost! rude), Odczep się! (Leave me alone! rude).

4.3 Idiomy Idioms in the imperative

Weź się w garść!

Take yourself in a fist!

Pull yourself together!

Nie płacz, weź się w garść.

Trzymaj się!

Hold on to yourself!

Take care! (goodbye)

No to cześć, trzymaj się!

Nie przesadzaj!

Don't overdo it!

Don't exaggerate!

Dwie godziny w korku to nie koniec świata, nie przesadzaj.

Nie dzwoń, my zadzwonimy.

Don't call, we'll call.

Don't call us, we'll call you.

Po rozmowie kwalifikacyjnej: „nie dzwoń, my zadzwonimy”.

Niech to szlag (trafi)!

May the stroke hit it!

Damn it!

Niech to szlag, znowu zgubiłem klucze!

Niech ci będzie.

Let it be for you.

Fine, have it your way.

No dobrze, niech ci będzie, idziemy na pizzę.

Nie mów hop, póki nie przeskoczysz.

Don't say "hop" until you've jumped.

Don't count your chickens.

Kurs rośnie, ale nie mów hop…

Daj mi święty spokój!

Give me holy peace!

Leave me alone!

Mam dość, daj mi święty spokój!

Rób swoje.

Do your own thing.

Keep doing what you're doing; ignore them.

Nie słuchaj krytyków, rób swoje.

Sprawdź się · Poziom 4

“Weź przestań!” means…

Colloquial weź + imperative.

Your friend says they won the lottery. You reply:

Nie gadaj = No way!

The warmest way to tell a guest to sit down:

Siadać! is a harsh order.

“Trzymaj się!” is used…

Take care!

Uzupełnij idiom

  1. Weź się w !
  2. się!
  3. Niech ci .
  4. Daj mi święty !
  5. Nie !
  6. Rób .

Najczęstsze błędy Top mistakes

Robij to!
Rób to!
robi → rób (o → ó).
Idzi tam!
Idź tam!
idzie → idź.
Jedź obiad!
Jedz obiad!
jeść → jedz; jechać → jedź.
Jesteś cicho!
Bądź cicho!
być → bądź.
Pomóc mi!
Pomóż mi!
The infinitive is a harsh order; use the imperative.
Zamknęj okno.
Zamknij okno.
zamknie → zamknij.
Miaj nadzieję.
Miej nadzieję.
mieć → miej.
Nie zamknij drzwi! (meaning: don't close)
Nie zamykaj drzwi!
Prohibition → ndk.
Proszę Pan usiąść.
Proszę usiąść.
proszę + infinitive, no Pan.
Patrzy!
Patrz!
patrzy → patrz.

Fiszki Flashcards: say the ty-form before flipping

czytać
czytaj
robić
rób
iść
idź
jechać
jedź
jeść
jedz
być
bądź
mieć
miej
wziąć
weź
pomóc
pomóż
zamknąć
zamknij
stać
stój
powiedzieć
powiedz
otworzyć
otwórz
Let's go!
Chodźmy! / Idźmy!
Please sit down. (formal)
Proszę usiąść.
Don't worry.
Nie martw się.

Test końcowy Mixed test (all levels)

Mixed on purpose. Check who you're talking to (ty, wy, my, Pan / Pani) and whether it's a command, a prohibition or a warning.

  1. do mnie jutro. (zadzwonić, ty)
  2. Proszę . (wejść, polite)
  3. przerwę! (zrobić, let's)
  4. Nie tego! (dotykać, ty)
  5. ostrożnie! (jechać)
  6. Niech Pani pierogów! (spróbować)
  7. grzeczni! (być, wy)
  8. Nie hasła! (zapomnieć, warning)
  9. się w garść! (wziąć)
  10. aplikację i „Start”. (otworzyć, kliknąć)
  11. Nie (sign) (parkować)
  12. , póki ciepłe! (jeść, wy)
  13. Niech … (zgadnąć)
  14. mi! (pomóc, wy)

Ściąga Cheat sheet

Tryb rozkazujący

Forma (from on present)

  • -a → -aj (czytaj) · -uje → -uj (pracuj)
  • drop vowel: pisz, płać, chodź · o → ó: rób, stój
  • cluster → -ij: zamknij, zacznij, śpij
  • my -my · wy -cie

Nieregularne

  • bądź · miej · idź · jedź · jedz · weź · daj
  • powiedz · wiedz · pomóż · otwórz · usiądź · stój

Polite: Proszę + inf. · Niech Pan / Pani + verb

Aspekt i ton

  • dk. = task · ndk. = invitation / habit
  • nie + ndk. = don't · nie + dk. = warning
  • signs, recipes: Nie palić. Wymieszać.
  • soften: proszę, może, czy mógłbyś…?