01 · Rzeczowniki · Nouns

Oboczności

Alternations: why Kraków becomes w Krakowie

kot → o kocieręka → w ręcestół → na stolemiasto → w mieście

Polish stems change shape when endings are added: kot → o kocie, Kraów → w Krakowie, ręka → w ręce. It looks chaotic, but it's the same handful of swaps everywhere: in nouns, adjectives, verbs, diminutives. Learn the patterns once and you'll recognise them in every lesson. As a bonus, they explain Polish spelling: why you write stół with ó (because of stoły) and doktorze with rz (because of doktor). See Level 4.

żółty = the alternating soundczerwony = the ending🔊 = listen

Na skróty At a glance

HardBefore -e (Ms. / C.)Men's pluralPrzykład
tcicstudent → o studencie · studenci
ddzidzsąsiad → o sąsiedzie · sąsiedzi
rrzrzdoktor → o doktorze · doktorzy
łllstół → na stole · miły → mili
n, s, z, w, m, b, pni, si, zi, wi, mi, bi, pini, si, zi…okno → w oknie · las → w lesie
kc (ż.)cręka → w ręce · Polak → Polacy
gdz (ż.)dznoga → na nodze · kolega → koledzy
chsz (ż.)śmucha → o musze · Czech → Cześi
1Hard → soft before -e

t → ci, d → dzi, r → rz, ł → l, n → ni

2k, g, ch: masculine takes -u

w banku, o Bogu, w brzuchu (no swap)

3ó ↔ o, ą ↔ ę

stół / stołu, ząb / zęba

4Alternation = spelling clue

ó because of o; rz because of r.

Poziom 1 · Podstawy Basics

A2 The most frequent context: Miejscownik (and feminine Celownik) ending in -e.

1.1 Kot → o kocie Consonant swaps before -e

SwapM.Ms.
t → cikot, kobieta, świato kocie, o kobiecie, na świecie
d → dzisąsiad, woda, obiado sąsiedzie, w wodzie, po obiedzie
r → rzdoktor, siostra, komputero doktorze, o siostrze, w komputerze
ł → lstół, szkoła, Michałna stole, w szkole, o Michale
n → niokno, ekran, telefonw oknie, na ekranie, przy telefonie
s → si · z → zilas, autobus · wóz, gazw lesie, w autobusie · na wozie, na gazie
w → wi · m → mi · b → bi · p → pi · f → fiKraków, film, klub, sklep, szefw Krakowie, w filmie, w klubie, w sklepie, o szefie

Mieszkam w Krakowie, a pracuję w Wrocławiu.

I live in Kraków and work in Wrocław.

Dane są w komputerze i na ekranie.

The data is on the computer and on the screen.

Na świecie i w kosmosie.

In the world and in space.

Po obiedzie siedzimy przy stole.

After lunch we sit at the table.

1.2 Ręka → w ręce, ale w banku k, g, ch: feminine swaps, masculine doesn't

Feminine -ka / -ga / -cha: swap + -e
Masculine -k / -g / -ch: -u, no swap
ręka → w ręce · Polska → w Polsce
↔
bank → w banku · rynek → na rynku
noga → na nodze · droga → w drodze
↔
Bóg → o Bogu · pociąg → w pociągu
mucha → o musze
↔
dach → na dachu · brzuch → w brzuchu

The same feminine swap appears in Celownik: pomagam Polsce, dziękuję koleżance.

Sprawdź się · Poziom 1

Write the Miejscownik. Press Enter to check one answer and move to the next.

  1. kot → o
  2. woda → w
  3. doktor → o
  4. szkoła → w
  5. okno → w
  6. las → w
  7. sklep → w
  8. ręka → w
  9. noga → na
  10. bank → w

Poziom 2 · Średniozaawansowany Intermediate

B1 Consonant clusters, vowel swaps, and the mobile e.

2.1 Miasto → w mieście Clusters soften together

ClusterM.Ms.
st → ścimiasto, most, tekstw mieście, na moście, w tekście
zd → ździgwiazda, zjazd, jazdao gwieździe, na zjeździe, w jeździe
sł → ślmasło, krzesło, hasłow maśle, na krześle, w haśle
sn → śniwiosna, sosnana wiośnie, o sośnie
zn → źniojczyzna, bliznaw ojczyźnie, na bliźnie
tr → trz · dr → drzsiostra, wiadroo siostrze, w wiadrze

2.2 Stół → stołu, las → w lesie Vowel alternations

SwapPrzykłady
ó ↔ ostół → stołu, Kraków → Krakowa, samochód → samochodu, mógł → mogła
ą ↔ ęząb → zęba, mąż → męża, ręka → rąk, wziął → wzięła
a ↔ e (before soft)las → w lesie, miasto → w mieście, sąsiad → sąsiedzi, wiara → w wierze
o ↔ e (before soft)anioł → o aniele, kościół → w kościele, biorę → bierzesz, niosę → niesiesz

Byliśmy w kościele Mariackim w Krakowie.

We were in St Mary's Church in Kraków.

Spacerujemy w lesie, a potem jemy w mieście.

We walk in the forest and then eat in town.

2.3 Pies → psa, okno → okien Mobile e

An e that appears in some forms and disappears in others. It drops when an ending is added to masculine nouns; it appears in the zero-ending genitive plural of feminine and neuter nouns.

e drops (masc.)
e appears (ż. / n., D. lm.)
pies → psa · sen → snu · dzień → dnia
↔
okno → okien · matka → matek
rynek → rynku · ojciec → ojca
↔
deska → desek · szklanka → szklanek

Sprawdź się · Poziom 2

miasto → w ___

a → e, st → ści.

gwiazda → o ___

a → e, zd → ździ.

masło → w ___

sł → śl.

stół → D.

ó → o.

ząb → D.

ą → ę.

kościół → w ___

ó → e, ł → l.

matka → D. lm.

Mobile e appears.

Uzupełnij · Fill in

  1. most → na
  2. siostra → o
  3. wiosna → na
  4. Kraków → z
  5. samochód → w
  6. mąż → z
  7. pies → z
  8. dzień → dwa
  9. sąsiad → o

Poziom 3 · Zaawansowany Advanced

B2 The same swaps in word formation: adjectives, diminutives, verbs.

3.1 Ręka → ręczny, noga → nóżka Swaps in derived words

SwapBaseDerived
k → czręka, mleko, okoręczny (manual), mleczny (dairy), oczko (little eye)
g → żnoga, Bóg, droganożny (foot-), Boże!, droższy
ch → szmucha, ucho, cichymuszka, uszy, cisza (silence)
c → czsłońce, owcasłoneczny (sunny), owczy (sheep's)
o → ó, ę → ąnoga, ręka, głowanóżka, rączka, główka
place → adjectiveKraków, Gdańsk, Warszawakrakowski, gdański, warszawski

Unikam produktów mlecznych.

I avoid dairy products.

Lubię piłkę nożną i muzykę krakowską.

I like football and Kraków music.

Panele słoneczne zasilają stację.

Solar panels power the station.

Dziecko ma małe rączki i nóżki.

The baby has little hands and feet.

Diminutives have their own lesson: Zdrobnienia.

3.2 Zaprosić → zapraszać Swaps in verbs

ContextPrzykłady
ja / oni (present)prosić → proszę · chodzić → chodzę · móc → mogę / możesz
dk. → ndk. (-ać / -ywać)zaprosić → zapraszać · zgodzić → zgadzać · wrócić → wracać · odpowiedzieć → odpowiadać
past tensemógł → mogła · niósł → niosła · zjadł → zjedli
passive participlezaprosić → zaproszony · zapłacić → zapłacony

Zawsze zapraszam klientów na kawę. Dziś też ich zaprosiłem.

I always invite clients for coffee. I invited them today too.

Nie zgadzam się. Ale wczoraj się zgodziłem.

I don't agree. But yesterday I agreed.

Sprawdź się · Poziom 3

  1. mleko → produkt (adjective)
  2. noga → piłka (adjective)
  3. ręka → praca (adjective)
  4. noga → mała (diminutive)
  5. Kraków → (adjective)
  6. zaprosić → ndk.:
  7. wrócić → ndk.:
  8. móc → ona (past)

Poziom 4 · Biegłość Fluent & native usage

C1–C2 How alternations explain Polish spelling: ó / u, rz / ż, ch / h.

4.1 Dlaczego „stół”, a nie „stuł”? Spelling from alternations

Polish pronounces ó = u, rz = ż, ch = h. Spelling is often decided by what the sound alternates with in related forms.

Write…because it alternates with…Przykłady
óostół (stoły), mój (moja), Kraków (Krakowa), wóz (wozy), sól (solić)
rzro doktorze (doktor), w komputerze (komputer), o siostrze (siostra), dobrzy (dobry)
żg, z, h, s, dznóżka (noga), wożę (wozić), drożej (drogo), każę (kazać)
sz ← chszmucha (musze), ucho (uszy), cichy (cisza)
No alternation? Then memorise Many words have rz, ż, ó, ch with nothing to alternate with: rzeka, rzecz, morze, żaba, chleb, ołówek, król. Some rules help: rz after b, d, g, ch, j, k, p, t, w (brzeg, drzewo, grzyb, krzesło, przez, trzy); -arz, -erz in nouns (lekarz, kołnierz); -ów, -ówka, -ówna with ó (Kraków, kryjówka, Nowakówna).

4.2 Ćwiczenie w kontekście Alternations in real sentences

Na rynku akcji panika, ale w Polsce spokój.

Panic on the stock market, but calm in Poland. (rynek → rynku, Polska → Polsce)

W sklepie na rogu masło jest w promocji.

Butter is on offer in the corner shop. (sklep → sklepie, róg → rogu)

Piszę pracę o gwieździe Polarnej.

I'm writing a paper about the Pole Star.

Zgubiłem bilet w autobusie albo na dworcu.

I lost my ticket on the bus or at the station.

4.3 W Szczebrzeszynie… Tongue-twisters full of alternations

W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie.

In Szczebrzeszyn a beetle buzzes in the reeds.

The most famous Polish tongue-twister.

Powiedz to szybko trzy razy!

Stół z powyłamywanymi nogami.

A table with broken-off legs.

Classic tongue-twister (ó, ł, y).

Try it slowly, then fast.

Król Karol kupił królowej Karolinie korale koloru koralowego.

King Karol bought Queen Karolina coral-coloured beads.

Tongue-twister with k / r / l.

A favourite with Polish kids.

Pronunciation details: Dwuznaki.

Sprawdź się · Poziom 4

Why “stół” with ó?

ó alternates with o.

Why “nóżka” with ż?

ż alternates with g.

Spelling: “krzesło” or “kżesło”?

rz after k.

Spelling: “mucha” or “muha”?

ch alternates with sz (musze).

Spelling: “Kraków” or “Krakuw”?

-ów; Krakowa.

Uzupełnij

  1. st ł (ó or u?)
  2. m j (moja)
  3. dokto e (doktor)
  4. dro szy (drogi)
  5. c leb (h or ch?)
  6. t y (three)

Najczęstsze błędy Top mistakes

o kotie
o kocie
t → ci.
w miaście
w mieście
a → e, st → ści.
w ręke
w ręce
k → c.
w bance
w banku
Masculine k → -u.
na stółe
na stole
ó → o, ł → l.
o sąsiadzie
o sąsiedzie
a → e.
z piesem
z psem
Mobile e drops.
o siostre
o siostrze
r → rz.

Fiszki Flashcards: say the form out loud before flipping

kot → Ms.
o kocie
woda → Ms.
w wodzie
siostra → Ms.
o siostrze
stół → Ms.
na stole
okno → Ms.
w oknie
las → Ms.
w lesie
miasto → Ms.
w mieście
gwiazda → Ms.
o gwieździe
ręka → Ms.
w ręce
noga → Ms.
na nodze
Polska → Ms.
w Polsce
kościół → Ms.
w kościele
Kraków → D.
Krakowa
ząb → D.
zęba
mleko → adj.
mleczny
zaprosić → ndk.
zapraszać

Test końcowy Mixed test (all levels)

Mixed on purpose. Write the form with the right alternation.

  1. świat → na
  2. obiad → po
  3. komputer → w
  4. szkoła → w
  5. film → w
  6. droga → w
  7. rynek → na
  8. most → na
  9. masło → w
  10. samochód → bez
  11. mąż → z
  12. okno → pięć
  13. ręka → (adjective m.)
  14. prosić → ja

Ściąga Cheat sheet

Oboczności

Przed -e

  • t→ci · d→dzi · r→rz · ł→l
  • n→ni · s→si · z→zi · w→wi · m→mi · b→bi · p→pi
  • ż. k→c · g→dz · ch→sz
  • m. k / g / ch → -u (w banku)
  • st→ści · zd→ździ · sł→śl · sn→śni

Samogłoski

  • ó ↔ o: stół / stołu
  • ą ↔ ę: ząb / zęba, ręka / rąk
  • a → e: las / lesie, miasto / mieście
  • o → e: anioł / aniele, biorę / bierzesz
  • mobile e: pies / psa, okno / okien

Pisownia

  • ó ← o · rz ← r · ż ← g / z / h
  • ch ← sz (mucha / musze)
  • rz after b, d, g, ch, j, k, p, t, w
  • -arz, -erz · -ów, -ówka
  • k→cz · g→ż in adjectives